Sizlərə bu yaxnınlarda kimyəvi tərkibli buludların bütün dünyaya yayıldığı xəbərini vermişdik. Elə həmin xəbərdən PFAS sözü sizə tanışdır.Yeni araşdırma alimlər, qanda PFAS (perfluoroalkil flüor tərkibli maddələr) səviyyəsinin yüksəlməsi ilə qaraciyər xərçəngi riskinin artması arasında əlaqə olduğunu təsdiq ediblər. Bu maddələr çox vaxt qeyri-rəsmi olaraq “əbədi kimyəvi maddələr” adlanır, çünki onlar ətraf mühitdə yüzilliklər ərzində qala bilirlər.
PFAS məruz qalmasının qaraciyər hüceyrələrinə potensial zərər verdiyini göstərən heyvan və laboratoriya tədqiqatları mövzunu araşdırmağa səbəb yaradıb. Bu yeni tədqiqat insanlarda kimyəvi maddələr və qaraciyər xərçəngi arasındakı əlaqəyə dair ilk tutarlı araşdırma hesab edilir.
Alimlərin apardığı tədqiqatda, 1990-cı illərin əvvəllərindən bəri 200.000-dən çox insanın çoxillik sağlamlıq analizlərinin məlumatlarından istifadə edilib. Araşdırmanın müəllifi Veronika Wendy Setiawan izah edir ki, insan üzərində PFAS təsiri ilə bağlı az araşdırma materiallarının olmasının birinci səbəbi düzgün nümunələrə ehtiyacın olmasıdır. Düzgün nəticələrin əldə edilməsi üçün, diaqnozdan çox həqiqi nümunələrə ehtiyacınız var. Çünki, xərçəngin inkişafı üçün müəyyən vaxt keçməsi və tədqiqlərin uzun müddət aparılması lazımdır.
Nəticədə qaraciyər xərçənginə sahib fərdlrdən alınan qan nümunələrində, təəssüfləndirici də olsa bir neçə növ PFAS elementi tapılıb. Aşkarlanan elementlərdən ən əsası isə xüsusi kimyəvi tərkibli perfluooktan sulfat (PFOS kimi də tanınır) olub. Qanda yüksək PFAS səviyyələri olan fərdlərin, ən aşağı PFAS qan səviyyələri olanlarla müqayisədə qaraciyər xərçənginə tutulma ehtimalı 4,5 dəfə çox olaraq hesablanıb.
Layihənin aparıcı tədqiqatçısı Leda Chatzi qeyd edir ki, araşdırmaları bu kimyəvi maddələrin insan sağlamlığına uzunmüddətli sağlamlıq təsirləri, xüsusən də fərdlərin normal qaraciyər funksiyasına necə zərər verə biləcəyi ilə bağlı mühüm məlumatlar ortaya qoyur. Bu tədqiqatlar həmin perfluoroalkil (flüor) tərkibli kimyəvi maddələrə məruz qalmanın əsl nəticələrini anlamaqda mühüm bir boşluğu dolduracaq.
İndi isə əsas məsələ, insanların PFAS elementlərini ən çox haradan qəbul etdiyini araşdırmaqdır. PFAS tərkibli elementlər yemək yandırmayan tavaların səthində, kosmetika sahəsində, bəzi sintetik tərkibli geyimlərdə, kosmetikada, bağlama və ya paketlərdə, təmizləyici vasitələrin tərkibində, yanğın balonlarındakı köpüklərdə və.s işlədilir. Lakin bunlar sadəcə xırda nümunələr hesab edilir.
Bəs siz bu mövzu ilə bağlı nə düşünürsünüz? Öz fikirlərinizi rəylərdə bizimlə bölüşməyi unutmayın.
