NASA tərəfindən hazırlanan DAGGER sistemi, günəş küləyinin kosmik gəmi ölçülərini təhlil etmək üçün süni intellektdən istifadə edəcək və yaxınlaşan Günəş fırtınasının Yer kürəsinin hər hansı bir yerində 30 dəqiqə öncədən xəbərdarlıq edərək harada vuracağını proqnozlaşdıracaq. Bu, fırtınalara hazırlaşmaq və elektrik şəbəkələrinə və digər kritik infrastrukturlara ciddi təsirlərin qarşısını almaq üçün kifayət qədər vaxt təmin edə bilər.
Günəş həm “Günəş küləyi” kimi tanınan sabit bir axınla, həm də günəş alovlarından daha qısa, daha enerjili partlayışlarla daim yüklənmiş materialı kosmosa səpir. Bu hissəciklər Yerin maqnit mühitinə (“maqnitosfer”) dəydikdə bəzən geomaqnit qasırğaları yarada bilirlər. Bu maqnit fırtınalarının təsirləri mülayimdən həddindən artıq dərəcədə dəyişə bilər, lakin texnologiyadan getdikcə daha çox asılı olan bir dünyada onların təsirləri dağıdıcı ola bilər.
İndiyə qədər baş vermiş ən böyük günəş fırtınası 1859-cu ildə Yer kürəsini vurdu. 1859-cu ilin Günəş Fırtınası, həmçinin Karrinqton hadisəsi kimi tanınan, bütün Avropa və Şimali Amerika teleqraf sistemini çökdürdü. Dünyanın bir çox yerlərində auroralar o qədər parlaq idi ki, insanlar gecələr qəzet oxuya bilirdilər. Carrington miqyaslı hadisə bu gün baş verərsə, bu, elektrik şəbəkələrindən tutmuş peyklərə qədər müxtəlif müasir texnologiyaların iflicinə səbəb olacaq və hətta qlobal rabitəni dayandıra bilər. Əslində, belə böyük fırtınalar hətta RAM və SSD kimi kompüter avadanlıqlarına da zərər verə bilər.
NASA-nın məlumatına görə, Günəş 2025-ci ilə qədər çatacağı gözlənilən 11 illik aktivlik dövründə növbəti “günəş maksimumuna” yaxınlaşdıqca geomaqnit qasırğaları və onların cəmiyyətimizə dağıdıcı təsirləri riski artır. Bu təsirləri minimuma endirmək üçün Sərhəd İnkişaf Laboratoriyasında çalışan beynəlxalq tədqiqat qrupu süni intellektdən (AI) istifadə edən bir model yaratdı. Bunun əsasında Yer miqyasında geomaqnit pozğunluqlarını baş verməzdən 30 dəqiqə əvvəl tez və dəqiq proqnozlaşdıra bilən DAGGER (Deep Learning Geomagnetic Perturbation) hazırlanmışdır. Komandanın sözlərinə görə, model bir saniyədən az müddətdə proqnozlar yarada bilir və proqnozlar hər dəqiqə yenilənir.
DAGGER komandası modeli 2011-ci ilin avqustunda və 2015-ci ilin martında baş vermiş iki geomaqnit qasırğasına qarşı sınaqdan keçirib. Hər iki halda DAGGER fırtınanın dünyaya təsirini tez və dəqiq proqnozlaşdıra bildi. Əvvəlki proqnozlaşdırma modelləri Yer kürəsində müəyyən yerlər üçün yerli geomaqnit proqnozlar yaratmaq üçün süni intellektdən istifadə edirdi. Bu arada qeyd edək ki, model açıq mənbədir və şirkətlər özlərini qorumaq üçün DAGGER-dən istifadə edə bilərlər. Nəhayət, deyək ki, günəş fırtınaları peyk sistemlərini, elektrik şəbəkələrini və digər texnoloji infrastrukturları sıradan çıxara bilər.
