Gecə səması ilə bağlı elmi müşahidələrini təhlil edən bir araşdırma qrupu, gecə səmasında ulduzların insanların yaratdığı işıq çirklənməsi səbəbindən tez bir zamanda görünməsinin çətinləşdiyini aşkar edib. Komanda NOIRLab tərəfindən idarə olunan “Globe at Night” layihəsi çərçivəsində 2011-2022-ci illər arasında dünya üzrə aparılmış tam olaraq 51.351 müşahidəni təhlil edib. Ulduzları görməyin getdikcə çətinləşdiyini müşahidə edən tədqiqatçılar bunun son on ildə insanların yaratdığı işıq çirklənməsi faktorunun yayılması ilə bağlı olduğunu irəli sürürlər.
Təhlillərə görə, 2011-ci ildən 2022-ci ilə qədər gecə səması hər il 9,6% daha parlaq olub. Bu da bir çox zəif ulduzun müşahidəsinin tamamilə yox olacağı mənasına gəlir. “250 görünən ulduzun olduğu bir yerdə dövr ərzində bu rəqəm 100 görünən ulduza düşəcək” deyə araşdırma nəticələrində qeyd edilir. Qeyd edək ki, araşdırma “Science” jurnalında dərc olunub.
Ruhr-Universität Bochum və Deutsches GeoForschungsZentrum Potsdam tədqiqat mərkəzinin tədqiqatçısı Kristofer Kyba bildirib:
Kristofer Kyba
“Əsas problem ondan ibarətdir ki, ulduzların görülmə qabiliyyəti peyk məlumatlarına və əhalinin artımına əsaslanaraq proqnozlaşdırdığımızdan daha sürətlə azalır. Bu, ən azı kontinental miqyasda işığı idarə etmək üçün bu günə qədər edilən səylərin nəticə vermədiyinə işarədir”.
İnsan əməyi ilə hazırlanmış işıqlar gecə səmasında parıldayan “skyglow” effektinə, yəni “səma parıldamasına” səbəb olur. Bu isə Yerdəki müşahidəçilərin ulduzlardan daha uzaq (və çox vaxt zəif) işığı görməsini çətinləşdirir. Komanda qeyd edir ki, LED işıqlarının yaranması işıq çirklənməsinin artmasına daha çox səbəb olmaqdadır. Əlavə olaraq Kyba yayılan mavi işıqlar səmadakı parlaqlığa ciddi təsir edən amillərdən biridir. Kyba və komandası, həvəskar astronomlar və digər maraqlı tərəflər üçün hansı növ işığın səmanın parıldamasına kömək etdiyini daha yaxşı izləmək üçün işıq mənbələrini saymaq və təsnif etmək üçün proqram yaratmışdır. Nightlights adı verilən proqram pulsuzdur və linkə daxil olaraq sayta nəzər sala bilərsiniz.
Universidade de Santiago de Compostela-da işıq çirklənməsi üzrə ixtisaslaşmış fizik və İşıq Çirklənməsi Elm və Texnologiya İnstitutunun üzvü Fabio Falchi və universitetin tədqiqatçısı Salvador Bara təhlili müşayiət edən Perspectives məqaləsində əlavə olaraq aşağıdakı qeydləri yazıblar.
Perspectives istinadən
“Bəlkə də elmi ictimaiyyətin Kyba və digərlərinin işindən götürməli olduğu ən vacib mesaj, işıq çirklənməsinin məhdudlaşdırılması üçün iddia edilən əks tədbirlərə baxmayaraq, daim artmaqda olmasıdır. Maarifləndirmə çox gücləndirilməlidir ki, gecə süni işıq həmişə müsbət bir şey deyil, həqiqətən olduğu çirkləndirici bir amil kimi qəbul edilsin.”
