Startup Grind Baku tərəfindən Lotfi Zadeh texnologiya mərkəzində bu ilin doqquzuncu görüşü baş tutdu. Bildiyiniz kimi, ötən Startup Grind tədbirimiz bu “Business Valuation” inkişafı mövzusu üzərində qurulmuşdu.
Startaplar investorlara müraciət edərkən rastlaşdığı bir sıra qəliz məqamlar yarana bilər. Onlardan biridə təsisçinin adətən startupın dəyərini olduğundan daha yuxarı gözləntisi, investorların isə qiyməti mümkün qədər aşağı salıb yatırdıqları məbləğə daha çox pay almaq istəməsindən yaranır. Bu səbəbdən startap təsisçisi şirkətin düzgün dəyərini necə müəyyən etməyi anlaması investorlarla danışıqlar zamanı onu şirkətin payını ucuz qiymətə satmaqdan, digər tərəfdən isə şirkətin dəyərini olandan daha yuxarı qoyub investoru qaçırmaqdan qoruyur. Lakin şirkətin dəyərini müəyyən etmək heçdə asan iş deyil əsasəndə keçmiş datası olmayan startuplar üçün. Sizə startupın qiymətləndirilməsi üçün lazımı bilikləri öyrətməyə bu sahədə mütəxəssis olan Orxan Talıbzadəni dəvət etdik.
Orxan Talıbzadə, ölkədəki aparıcı şirkətlərin qiymətləndirilməsi, maliyyə modellərinin və proqnozlarının hazırlanması, biznes planların yazılması, due diligence (maliyyə iqtisadi təhlil) keçirilməsi və büdcə hazırlanması üzrə geniş təcrübəyə sahibdir. Hal-hazırda isə Fintech sahəsində ölkənin aparıcı şirkətlərindən biri olan Pasha pay şirkətində Büdcə və Maliyyə modelləşdirməsi üzrə baş mütəxəssis olaraq çalışır. Azərbaycanın maliyyə sahəsi üzrə aparıcı kurslardan biri olan Bridge Academy-də Managerial Accounting, Performance Management, DipİFR beynəlxalq imtahanları üzrə dərslər deyir. Həmçinin Khazar universetində MBA və Bakalavr tələbələrinə Performance Management və Financial Reporting dərslərini deyir.
Orxan bizə qiymətləndirmə üsullarından, maliyyə modellərinin qiymətləndirmədəki rolundan, və bu modelləri biznes planlarda və digər qərar vermə və idarə etmə proseslərində necə istifadə edə biləcəyiniz barədə danışacaq.
“Business Valuation” | Tedroid Media
Startup Grind Baku tərəfindən bu gün bu ilin doqquzuncu görüşü baş tutdu. Belə ki, bu görüşümüzün spikerləri Orxan Talıbzadə idi. Yaxşı bəs, Orxan Talıbzadə “Business Valuation” ətrafında nələrdən bəhs etdi?
“Business Valuation” mövzusunda diqqət yetirilməli əsas məqamlar nələrdir?
Biznesin qiymətləndirilməsi bir şirkətin dəyərinin müəyyən edilməsində mühim prosesdir. Biznesin istənilən sahəsində, investorları cəlb edərkən və ya strateji qərarlar qəbul edərkən müxtəlif səbəblərə görə bir şirkətin nə qədər dəyərli olduğunu bilmək lazım gəlir. Şirkəti qiymətləndirməyin müxtəlif yolları var. Məsələn, onu eyni sahədəki oxşar şirkətlərlə müqayisə etmək, gələcək pul vəsaitlərinin hərəkətini təxmin etmək və ya onun aktivlərinin dəyərini ümumiləşdirmək. Analitiklər ssenarilər yaratmaq və şirkətin gələcək fəaliyyəti ilə bağlı fərziyyələrə əsaslanan proqnozlar vermək üçün maliyyə modellərindən və proqnozlardan istifadə edirlər.
Şirkətin qiymətləndirilməsi maliyyə, iqtisadi və keyfiyyət təhlilinin birləşməsini tələb edən mürəkkəb bir prosesdir. Bu proses şirkətin maliyyə hesabatlarını, bazar tendensiyalarını və dəyərini müəyyən etmək üçün digər amilləri təhlil etməyi əhatə edir. Bu məqalədə analitiklər tərəfindən istifadə olunan müxtəlif qiymətləndirmə üsulları, maliyyə modellərinin və proqnozlarının işlənib hazırlanması, biznes planlarının yazılması, maliyyə və iqtisadi lazımi araşdırma, büdcənin hazırlanması və qiymətləndirmədə maliyyə modellərinin rolu müzakirə olunacaq.
Bir şirkətin dəyərini təyin etmək üçün analitiklər tərəfindən istifadə olunan bir neçə qiymətləndirmə metodu var. Məsələn, müqayisə edilə bilən şirkət üzərindən analiz (CCA Comparable Company Analysis). Müqayisə edilə bilən Şirkət Analizi üçün analitiklər adətən gəlir, EBITDA və xalis gəlir kimi maliyyə məlumatları, eləcə də qiymət-qazanc (P/E) əmsalları və qiymət-satış (P) kimi bazar məlumatlarını toplayırlar. Daha sonra isə təhlil edilən şirkətin qiymətləndirilməsi üçün onlardan istifadə edirlər. Üstünlüyü ondan ibarətdir ki, şirkəti qiymətləndirmək üçün nisbətən sadə və sürətli bir yol təqdim edir və bir çox açıq şirkətlərin olduğu sənayelərdə şirkətləri qiymətləndirərkən xüsusilə faydalı ola bilər. Bununla belə, bu metodun potensial mənfi cəhəti ondan ibarətdir ki, müqayisə olunan şirkətlərin həqiqətən də müqayisə oluna biləcək risklərini də əvvəlcədən nəzərə almaq vacib amildir.
Diskontlaşdırılmış pul vəsaitlərinin hərəkəti (DCF) gözlənilən gələcək pul vəsaitlərinin hərəkəti əsasında şirkətin daxili dəyərini qiymətləndirmək üçün istifadə edilən qiymətləndirmə metodudur. DCF təhlili şirkətin səhmlərinin ədalətli dəyərini müəyyən etmək üçün analitiklər və investorlar tərəfindən geniş istifadə olunur və aktivin dəyərinin onun gələcəkdə əldə edəcəyi gözlənilən pul vəsaitlərinin hərəkəti ilə müəyyən edilməsi prinsipinə əsaslanır.
DCF analizini yerinə yetirmək üçün analitiklər, gəlirlərin artımı, xərclər, əsaslı xərclər və digər amillərlə bağlı fərziyyələrə əsaslanaraq müəyyən bir müddət ərzində (adətən beş-on il) şirkətin gələcək pul vəsaitlərinin hərəkətinin proqnozlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Uçot dərəcəsi adətən kapitalın dəyərindən alınır və gələcək pul vəsaitlərinin hərəkətini onların cari dəyərinə qədər diskont etmək üçün istifadə olunur. Endirim dərəcəsi investisiya riskini və şirkətin riski kimi amilləri əks etdirir. Aktivlərə əsaslanan qiymətləndirmə isə şirkətin aktivlərinin dəyərini əlavə etmək və şirkətin xalis dəyərinə çatmaq üçün hər hansı öhdəlikləri çıxmaqdan ibarətdir. Bu üsul tez-tez daşınmaz əmlak şirkətlərinin qiymətləndirilməsində istifadə olunur.
Maliyyə Modelləri və Proqnozlar isə qiymətləndirmə prosesində mühüm alətlərdəndir. Onlar analitiklərə ssenarilər yaratmağa və şirkətin gələcək fəaliyyəti ilə bağlı fərziyyələr əsasında proqnozlar verməyə imkan verir. Maliyyə modelləri elektron cədvəllərdə yaradıla bilər və onlara mənfəət və zərər hesabatları, balans hesabatları və pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabatlar daxil edilir. Biznes plan şirkətin məqsədlərini, strategiyalarını və maliyyə proqnozlarını əks etdirən ətraflı sənəddir. Bu, maliyyələşməni təmin etmək və investorları cəlb etmək üçün çox vacibdir. Yaxşı yazılmış biznes planda şirkət icmalı, bazar təhlili, marketinq strategiyaları, maliyyə proqnozları və risk təhlili olmalıdır. Büdcə Hazırlanması isə bir şirkət üçün maliyyə planının yaradılması prosesidir. Buraya şirkətin gəlir və xərclərinin qiymətləndirilməsi, resursların bölüşdürülməsi və maliyyə məqsədlərinin müəyyən edilməsi daxildir. Maliyyə modelləri isə qiymətləndirmə prosesində mühüm rol oynayır. Onlar analitiklərə müxtəlif ssenarilər yaratmağa və müxtəlif fərziyyələr əsasında proqnozlar verməyə imkan verirlər. Maliyyə modelləri menecerlərə qərarlarının maliyyə nəticələrini başa düşməyə kömək etmək üçün biznes planlarında və digər qərar qəbuletmə proseslərində istifadə edilə bilər.
Nəticədə şirkətin qiymətləndirilməsi maliyyə, iqtisadi və keyfiyyət təhlilinin birləşməsini tələb edən mürəkkəb bir prosesdir. Bu proses şirkətin maliyyə hesabatlarını, bazar tendensiyalarını və dəyərini müəyyən etmək üçün digər amilləri təhlil etməyi əhatə edir. Maliyyə modelləri və proqnozlar, biznes planların yazılması, maliyyə və iqtisadi lazımi araşdırma və büdcənin hazırlanması qiymətləndirmə prosesinin vacib komponentləridir. Maliyyə modelləri qiymətləndirmə prosesində mühüm rol oynayır və biznes planlarında və digər qərarların qəbulu proseslərində istifadə oluna bilər.
Növbəti tədbirimizdə nələr olacaq?
Mövzunu burada sonlandırıb, daha çox və maraqlı söhbətlər üçün sizlərə səs yazısına qulaq asmağınızı tövsiyə edirik. Növbəti həftə isə 25 mart tarixində onlayn formatda “Pitch- Battle” baş tutacaq. Tədbirdə iştirak etmək üçün qeydiyyat formasını doldurmaq və layihəniz haqqında bizə məlumat göndərmək lazımdır. Tədbirdə münsiflər arasında xarici ekspertlər də olacaq. Müraciət edənlər arasından seçilən 6 startap onlayn tədbirdə iştirak edərək layihələrini xarici ekspertlərlə bölüşəcək, onlarla məsləhətləşəcək və startapları ilə bağlı rəy alacaq.
Startap ekosistemi xəbərlərini "İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi" ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində oxuyursunuz.
