Ənənəvi montiorlar oyun oynamaq baxımından əksər istifadəçilər üçün kifayət qədər yetərlidir. Lakin, oyun və əyləncə ilə bağlı işlər görməkdə qərar vermisinizsə, xüsusilə daha peşəkar məqsədyönlü bir monitora keçmək istəyə bilərsiniz. Mövcud olan yüzlərlə marka və model arasından sizin üçün uyğun oyun monitorunu tapmaq isə vaxt aparan və çətin idir. Bu məqləmizdə sizlərə oynadığınız oyunlar və görəcəyiniz işlər üçün ən yaxşı monitoru tapmaqda diqqət edə biləcəyiniz detallara, texniki xüsusiyyətlərə və nələrə baxmalı olduğunuza nəzər yetirəcəyik.
Ümumi baxımdan oyun monitorları təcrübənizi yaxşılaşdırmağa kömək edəcək səthi funksiyalar baxımından, yüksək tezlikli ekran paneli və gecikmə müddətinə görə fərqləndirilirlər. İstehsalçılar isə müxtəlif müştəri seqmentindən alıcı cəlb etmək üçün, müxtəlif xüsusiyyətləri hər məqsədə uyğun qarışdırmağa və uyğunlaşdırmağa maraqlıdırlar. Ona görə də monitor alarkən nələrə diqqət yetirəcəyinizə qərar vermək biraz çətin ola bilər.
Hansı monitoru almalıyam?
Ən birinci, elə ən çox verilən bu suala cavab vermək üçün əvvəla neçə düymlük monitor axtardığınızı dəqiqləşdirmək lazımdır. Buna görə də, istifadə etməyi planlaşdırdığınız mühiti nəzərə alaraq monitor seçin. Monitor bir metrdən uzaq məsafədə olacaqsa, 30-32 düymlük ekran panelinə malik monitorlara baxmaq məntiqlidir. Lakin ortalama qol məsafəsində yerləşdirməyi planlaşdırırsınızsa, daha kiçik olan 24-27 düymlük monitorlara baxın. Ekrana yaxın oturmağı planlaşdırsanız belə, 24 düymdən kiçik olan monitor almaq o qədər də məntiqli deyil.
Çox vaxt monitorun ölçüsü onun performansına birbaşa təsir göstərir. Diaqonal nə qədər kiçik olsa, təsvir ölçüsü, istifadə olunan panelin tipi və yeniləmə tezliyi kimi digər parametrlər də bir o qədər pis olur. İstehsalçı 21 düymlük monitora keyfiyyətli VA paneli yerləşdirməyi məntiqli görmür. Çünki, nəticədə qiymət çox yüksək olur və tələbləri qarşılamır. Əks halda isə daha kiçik monitorlar bəzən, kompaktlığı nəzərən normalda eyni texniki xüsusiyyətləri malik böyük monitorlardan baha ola bilirlər. Sadələşdirsək monitor baxmazdan əvvəl aşağıdakı kateqoriyalardan hansına aid olduğunuza özünüz cavab tapmalısınız:
1) Sadə oyunçular və istifadəçilər nəyə diqqət etməlidirlər?
Təsadüfən oyunlar oynayırsınızsa, yəqin ki, monitoru daha çox sadə işlər görmək, sosial media idarəsi, film və ya video izləmək kimi işlərdə stifadə edirsiniz. Görüntüdə yüksək dəqiqlik və yüksək görüntü yeniləmə tezliyinə malik monitor sizlər üçün əhəmiyyətli seçim olmayacaq. Ona görə büdcənizi minimum səviyyədə saxlasanız belə əksər 60Hz monitorlar işlərinizi görəcək.
2) eSport səviyyəsində və ya monitoru oyun üçün istifadə edən istifadəçilər nəyə diqqət etməlidirlər?
Oyunları oynamaqda ciddisinizsə, yüksək yeniləmə tezliyi və gecikmə müddəti əsas prioritetiniz olacaq. Yüksək təsvir ölçüsü sizlər üçün əhəmiyyətli olmayacaq. Nəticədə 1080p keyfiyyətdə belə eSport kateqoriyasına aid etdiyimiz oyunlar, görüntü keyfiyyəti baxımından yetərli olacaq. Sizlər daha çox görüntü yeniləməsi tezliyinə (FPS) və minimum gecikmə müddətinə malik olan FHD monitorlara yönələ bilərsiniz. Bu zaman əksər 120-144Hz tezlikli büdcəyə uyğun monitorlar işinizi görəcəkdir.
3) Yüksək keyfiyyətli, daha çox hekayə əsaslı və ya üst qrafiklərdə oynanılan oyunlar üçün istifadəçilər nəyə diqqət etməlidirlər?
Yüksək qrafiklərdə mükəmmək təcrübə axtaran oyunçuların seçimi biraz mürəkkəb olacaq. 4K təsvir ölçülü monitorlar bazarda ən yaxşı seçimlər arasında olsa da, onlar xüsusilə yüksək səviyyəli performans tələb edirlər. UWQHD 3440 x 1440 piksel təsvir ölçülü ekranda əgər oyun oynamaq istəyirsinizsə və oyunları yüksək tezlikdə oynayacaqsınızsa, seçiminizi də kompüterinizin gücünə görə etməlisiniz. Əks halda performansı aşağı olan kompüter üçün yüksək keyfiyyətli monitor məntiqsiz olacaq. Bu gün bazarda Full HD, 2K, 2K+ və 4K, o cümlədən bu cür göstərilməyən özəlləşdirilmiş təsvir ölçülü monitorlar var.
Əlbəttə ki, ən kəskin görüntü ən yüksək təsvir ölçüsünə malik monitorlar tərəfindən təmin ediləcək. Bununla belə, təsvir ölçüsü nə qədər yüksək olarsa, monitorun tələb etdiyi texniki tələblər də bir o qədər çox olur. Hətta FHD oyun üçün yaxşı olan bir sistem 1440p üçün yaxşı olmaya bilər.
4) İş və oyun üçün istifadəçilər nəyə diqqət etməlidirlər?
İş və oyun üçün ayrıca monitorların tələb olunduğu günlər geridə qalıb. İndi yüksək tezlikli və keyfiyyətli rəng qamutu təklif edən bir çox oyun monitorları vardır. IPS monitorları bu baxımdan əla seçimdir, çünki bu panellər daha doğru rənglər göstərə bilir və kalibrlənməsi daha asandır. Nəticədə işlərinizdə rəng doğruluğu cəhətdən həssas, oyunlarda isə elə oyun monitoru olduğundan işlərinizi görəcək səviyyədə olacaq. İş üçün kompüteriniz də yüksək səviyyədədirsə, büdcənizi ən üst limitlərinə qədər məcbur etmək pis fikir kimi görünməyəcək.
Monitor alarkən ekran panelinin tipi ilə bağlı bilməli olduğunuz detallar nələrdir?
LCD monitorlar TN, VA və IPS panelləri olmaqla 3 variantda təqdim olunur. TN (Twisted Nematic) panelləri ümumiyyətlə VA və IPS-dən daha sürətlidir, lakin görüntü keyfiyyəti biraz aşağıdır. Digər tərəfdən, VA (Vertical Alignment) panelləri daha dərin kontrastlı qara rənglərə və ümumilikdə çox yaxşı kontrast səviyyələrinə malikdirlər. Yüksək görüntü yeniləmə tezliyi və görüntü keyfiyyəti ilə istifadəçiləri məmnun etməyi bacarırlar. IPS panellər də məşhur seçimdir, xüsusilə də müxtəlif bucaqlardan baxıldığında digər iki paneldən daha canlı və daha dəqiq rənglər göstərə bilirlər. Bununla belə, oyunlara gəldikdə VA panellər kontrast dərinliyinə görə bəzən istifadəçilər tərəfindən daha çox seçilməkdədirlər.
Kontrast sadəcə qara və ağ piksellər arasında parlaqlıq fərqini izah edir. Ağdan qaraya və ya əksinə keçidin nə qədər kəskin olduğunu göstərən anlayışdır. Kontrast nə qədər yüksək olsa, görüntü bir o qədər təbii görünür. Monitor alarkən, böyük bir ehtimalla texniki xüsusiyyətlərində 1000:1, 2000:1, 5000:1 kimi rəqəmləri görmüsünüz. Kontrasta gəldikdə məhz bu dəyərlər nəzərdə tutulur. Aşağıdakı şəkildə də kontrastın harada yüksək və harada daha aşağı tənzimləndiyini görmək mümkündür.
Məhz burada panel tipinə bağlı olaraq, mütəxəssislərin fikrincə VA üçün 1000:1 və IPS üçün 1000:1 dəyərində eyni nisbət kimi görünsə də, praktikada gözlə görünən bir fərqlilik müşahidə oluna bilər.
Gecikmə müddəti anlayışı nədir?
Monitorların gecikmə müddəti və görüntü yeniləmə tezliyi ayrı-ayrılıqda danışılan detallar olsa da, funksionallıq baxımından bu 2 detalı bir-birinə uyğun anlayışlar kimi qiymətləndirmək olar. Nəticədə hər iki görüntünün yaradılmasını ölçən dəyərlər kimi qiymətləndirilir. Lakin tam texniki nəzərən baxsaq, gecikmə müddəti ən sadə formada verdiyiniz əmrin ekranda əks olunma müddətini ifadə edir. Lakin əslində heç ağlınıza gəlməsə belə gecikmə müddəti birbaşa FPS ilə əlaqəli bir termin də ola bilər.
Əgər görüntü 120FPS əks olunursa, hər kadr təxminən 8.3 ms ekranda qalır. 60FPS sürətində bu vaxt daha da uzanaraq təqribi 16.5 ms səviyyələrinə çatır. Yəni, görüntü yeniləmə tezliyi nə qədər az olarsa, görüntünün göstərilmə periodu qısalaraq gecikmə müddətini də biləvasitə hissiyat baxımndan belə yaxşılaşdıracaq.
Hər bir istehsalçı gecikmə müddətinə görə öz metodologiyasına uyğun olaraq ölçmə aparır. Müxtəlif monitorların həssaslığı haqqında oxuyanda GtG, BtW və ya BWB kimi standartlara rast gəlirik. Birincisi, monitorun 10-90% parlaqlıqda rəngini dəyişməsi üçün lazım olan vaxtı xarakterizə edir. İkincisi isə 100% parlaqlıqda qeyri-aktiv pikseli aktivləşdirməyə sərf olunan vaxtı göstərir. Üçüncüsü, pikseli qaradan ağa və yenidən qaraya dəyişdirməyə sərf olunmuş vaxtı ölçür. GtG metodu ən çox yayılmışdır, çünki reallığa daha yaxındır.
FreeSync və G-Sync arasındakı fərq nədir?
Bu iki anlayışı demək olar hər birimiz AMD və NVIDIA şirkətlərinə aid bənzər texnologiyalar kimi qiymətləndirsək də, prinsipcə gördükləri işlər nəzərən fərqli texnologiyalardırlar. Bu texnologiyalar o halda işə yarayır ki, qrafik kartınızın emal etdiyi ilə monitorunuzun göstərə bildiyi kadrlar ilə uyğun gəlməsin. Əgər ekranın göstərə bildiyindən daha çox kadr göndirilirsə ekranda bəzilərimizin yırtılma olaraq da adlandırdığı görünüş xətaları yarana bilir. FreeSync və G-Sync isə bu problemi həll edir. Bu texnologiya monitoru qrafik kartın verə bildiyi təsvir yenilənməsini, görüntüləmə yeniləməsinə adaptasiya etdirərək, görüntülərdəki yırtılmaları aradan qaldırır.
G-Sync texnologiyası NVIDIA tərəfindən təkmilləşdirilmiş daha ali texnologiyadır. Bütün sertifikatlaşdırılmış G-Sync monitorları tələb olunan adaptiv yeniləmə tezliyi diapazonunu dəstəkləyir. Ekran, G-Sync dəstəyi almamışdan əvvəl mütəxəssislər tərəfindən yoxlanır və artefaktların (təhrif edilmiş və ya təhrif olunmuş qrafiklərin yaranmayacağı), o cümlədən arxa işıq titrəmələrinin olmadığı test edilir. NVIDIA tərəfindən 300-dən fərqli test aparıldıqdan sonra G-Sync üçün monitor istehsalçısına dəstək göstərilir.
Monitor istehsalçıları ilə əməkdaşlıqda taxılmış xüsusi çiplər, monitorun NVIDIA qrafik kartlı bir sistemlə işləməsi ilə G-Sync xüsusiyyətini aktivləşdirir. Bu da istifadəçi təcrübəsi baxımından sizlərə daha hamar hissiyat yaşatmaqda ən əla variantdır. Ən üst təcrübə üçün G-Sync Ultimate imzalı monitorlara baxa bilərsiniz ki, bu monitorlar yüksək kalibrasiya olunmaqla qalmayıb, 1000 nit üzəri parlaqlıq, P3 rəng qamutu dəstəyi, HDR dəstəyi, yüksək təsvir ölçüsü kimi ən üst imkanları ilə diqqət çəkəcək. Əgər monitorunuz G-Sync uyğun həllər siyahısında deyilsə, lakin DisplayPort üzərindən VESA adaptiv sinxronizasiyasını dəstəkləyirsə, G-Sync xüsusiyyətini özünüz aktivləşdirə bilərsiniz, lakin onun 100% stabil olacağına zəmanət verilmir.
FreeSync texnologiyası isə bu işi proqram təminatı ilə edir. G-Sync birbaşa texniki səviyyədə monitor və qrafik kartınız arasında bağlılıq yaratsa da, FreeSync ümumi bir konseptdir. Monitora heç bir çip taxılmış olmasına ehtiyac qalmır. Hər şeyi proqram təminatı edir. FreeSync texnologiyası AMD ilə tanınsa da, NVIDIA şirkətinin qrafik kartlarını dəstəkləyən FreeSync monitorlar mövcuddur.
Lakin qeyd edək ki, bu texnologiya bəzən oyunlarda gecikmə müddətinizi artıra bilər. Ona görə sisteminiz zəifdirsə və FPS tərzi oyun oynayırsınızsa, bu xüsusiyyəti aktivləşdirmək çox da tövsiyə edilmir. Əgər G-Sync dəstəkləyən monitorların siyahısını öyrənmək istəyirsinizsə bu keçid sizlərin işinə olduqca yarayacaq.
HDMI, yoxsa DisplayPort dəstəkli monitor almalıyıq?
Bağlantı texnologiyası cəhətdən də monitorlar sual yaradırlar. Belə ki, burada da bəzi fərqlər var və bir çox hallarda bu əhəmiyyət yarada bilər. Məsələn, G-Sync monitorlar yalnız DisplayPort 1.2 və ya daha sonrakı versiyalar ilə qoşulduqda işləyəcək. Eyni zamanda HDMI portu ilə də xüsusiyyət işləməyəcək. FreeSync bu baxımdan daha az sadədir və monitorunuzu həm HDMI, həm də DisplayPort vasitəsilə bağlamağa imkan verir.
İkisi arasındakı əsas fərq məlumat ötürmə aralığıdır. HDMI mütləq şəkildə çox vaxt daha aşağı bant genişliyi təklif edir. DisplayPort üçün 20-65 Gbit/s məlumat transferinə imkan verərkən, HDMI üçün bu 5-50 Gbit/s arasında dəyişir. Bu, yalnız təsvir ölçüsü üçün deyil, həm də yüksək yeniləmə tezliyi üçün DisplayPort bağlantısının əhəmiyyətini ortaya qoyur.
DisplayPort texnologiyasının digər üstünlüyü ondan ibarətdir ki, eyni vaxtda bir neçə monitoru işlədə bilir. 2-3 monitordan istifadə edirsinizsə, splitter ilə monitorları heç bir çətinlik olmadan çoxaltmaq mümkündür. Lakin sistemdəki monitorları bağlamaq üçün kabellərin ümumi uzunluğunun 3 metrdən çox olmamasına əmin olun. Bundan daha uzun olarsa, bant genişliyi azalmağa başlayacaq. Əks halda xüsusi gücləndirici quraşdırmalı və ya bahalı fiber optik kabellərdən istifadə etməlisiniz.
Sisteminizdəki qrafik kart monitor seçiminizə necə təsir etməlidir?
Monitorun təsvir ölçüsü oyun oynamağa gəldikdə bəzən qrafik kartınıza görə sizləri heyfisləndirə bilər. eSport tərzi və digər rəqabətcil oyunlarda üçün yüksək yeniləmə sürətinə malik 1080p və 1440p monitorlar çox vaxt ideal seçimdir. Bununla belə, bu təsvir ölçülərində yüksək FPS almaq üçün monitorun tələblərinə cavab verə bilən yüksə tezlikdə görüntünü yeniləyə bilən qrafik kartları lazımdır.
Ümumiyyətlə seçiminiz nəzərən qrafik kartların ən üst pillədən aşağı doğru dəyərləndirməsinə baxsaq, 4K AAA kateqoriyalı oyunlar üçün işıq izləmə və DLSS texnologiyasını dəstəkləuən RTX 4080 və RTX4090 kimi qrafik kartlarına yönəlmək doğru seçimdir. Eyni zamanda 4K keyfiyyətli E-Sports kateqoriyasına aid olan və çox oyunçulu (multiplayer) oyunlar üçün də büdcənizə uyğundursa RTX 4080 və RTX 4090 əla seçim olacaq.
Daha aşağı 1440P kimi təsvir ölçüsündə AAA kateqoriyalı oyunlar üçün yenə işıq izləmə və DLSS dəstəkli RTX 3060 Ti, RTX 3070, RTX 3070Ti, 4070 Ti kimi qrafik kartlarına düşmək mümkündür. Bu qrafik kartlar həmçinin, E-Sports və digər çox oyunçulu 144 FPS+ dəyərlərdə oynamağa imkan verəcək səviyyədədir.
Uyğun olaraq RTX 3050 səviyyələrinə endikdə isə, 1080p keyfiyyətdə 60FPS+ üzərində oyunları rahatlıqla oynama imkanı, o cümlədən DLSS dəstəyi ilə 1080P keyfiyyətdə AAA oyunlarda dəstək əldə edə bilərsiniz. Təbii ki, hədəfiniz 1080P keyfiyyət səviyyəsində 144FPS+ olacaqsa bu zamanda RTX 3060 qrafik kartlarına yönəlməyinizi tövsiyə edirik.
Xüsusilə qeyd etməli olduğunuz nüans, ekran kartınızın hansı təsvir ölçüsündə maksimum neçə Hz tezlikli monitorları dəstəkləməsədir. Bəzən istifadəçilər 4K təsvir ölçüsünü dəstəkləyən 240-360Hz tezlikli monitorlar alsalar belə, ekran kartlarının yüksək təsvir ölçüsünün aşağı tezliklərdə işlədiyi faktorunu unuda bilirlər. Nəticə etibarilə monitor seçiminiz gördüyünüz kimi, bir çox faktorun birləşməsi ilə yaranan çətin prosesdir. Ona görə də seçim edərkən, diqqətli olmağınızı tövsiyə edirik.
