Bildiyimiz kimi, ağıllı maşınların və avadanlıqların yüksəlişinin bəşəriyyət üçün böhrana səbəb ola biləcəyi illərdir, hətta əsrlərdir elm adamları tərəfindən bildirilir. Belə ki, bunların ilk nümunələrindən biri Yeni Zelandiyada yaşayan ingilis fermer Samuel Butler-dir. Butler 1863-cü ildə Yeni Zelandiyada nəşr olunan “The Press” jurnalına məktub göndərmiş və 13 iyun 1863-cü ildə nəşr olunan bu məktubda Yerdəki həyatın təkamül yolu ilə inkişafından bəhs etmiş və insanlara bu təkamülün növbəti mərhələsinin ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdir. Butlerin “Darwin among the Machines” başlıqlı məktubu, demək olar ki, 162 il əvvəl bugünkü qorxulara işıq saldığı üçün son dərəcə dəyərli bir mətndir. Beləliklə, Butler tərəfindən 1863-cü ildə süni intellektin və ağıllı maşınların yüksəlişi proqnozlaşdırılıbmış.
Süni intellektin yüksəlişinin imkanlardan kənara çıxdığı və reallığa çevrildiyi bu günlərdə Batlerin məktubu fərqli mənalar kəsb edib. Süni İntellekt Siyasət və Strategiya İnstitutundan Peter Wildefordun sosial mediada paylaşmasından sonra yenidən gündəmə gətirilən bu mətndə diqqət çəkən bəndlərin Azərbaycan dilində tərcüməsi ilə aşağıda tanış ola bilərsiniz:
“Bizim sual budur: Yer kürəsinin hökmranlığında bəşəriyyəti hansı varlıq əvəz edə bilər? Biz bunun müzakirə edildiyini tez-tez eşitmişik, lakin bu gün deyəsən, öz varislərimizi yaradırıq; onların fiziki quruluşunun gözəlliyini və incəliyini əlavə edirik. Hər gün onlara daha çox güc verərək, onlara hər cür dahiyanə ixtiralar veririk ki, onlar üçün insan irqi üçün nəyin olduğunu görəcəyik özümüz daha kiçik bir növ. Bununla belə, maşınlar günü-gündən bizə üstünlük qazandırır. Biz gündən-günə onlardan daha çox asılı oluruq. Onlara qul kimi baxanların sayı günü-gündən artır. Getdikcə daha çox insan bütün enerjisini mexaniki həyatın inkişafına sərf edir. Nəticələrin bəlli olması an məsələsidir; Amma maşınların dünyaya və onun sakinlərinə əsl hökmranlıq edəcəyi zamanın gələcəyi, fəlsəfi zehni olan heç kəsin bir an belə şübhə edə bilməyəcəyi bir şeydir.
Dərhal onlara qarşı ölümcül müharibə elan edilməlidir. Bütün maşınlar öz növünün rifahını axtaranlar tərəfindən məhv edilməlidir. İstisnalar olmasın, çeviklik olmasın; Ən qısa zamanda növümüzün ibtidai şəraitinə qayıdaq”.
Xüsusilə bu məktubun son hissəsi Samuel Batlerin inkişafa düşmən olan irticaçı kimi qəbul edilməsinə qapı açsa da, Batlerin gələcəyə dair irəli sürdüyü vizyon onun proqnozlarından xəbər verir. Samuel Butler daha sonra bu mövzuları öyrənməyə davam etdi və 1872-ci ildə nəşr olunan Erewhon kitabında bu mövzuda yazılarını topladı. Maşınların məhv edildiyi bir cəmiyyətin vizyonunu təqdim edən Erewhon, süni intellekt mövzusuna toxunan ilk ədəbi əsərlərdən biri hesab olunur. Butlerin 1863-cü ildə başladığı bu mübahisə bu gün də davam edir. Butler kimi bir çox insan süni intellektin dünyada dominant güc olaraq insanları əvəz edəcəyinə inanır. Bununla belə, süni intellekt məsələsi ABŞ və Çin arasında silahlanma yarışına çevrildiyi üçün bu narahatlıqlar çoxdan arxa plana keçib.
