Yerin dərinliklərində kəşf edilməyi gözləyən nəhəng bir enerji mənbəyi ola bilər. Belə ki, yeni elmi araşdırma milyonlarla ildir yer qabığında toplanan bu təmiz və emissiyasız enerji növünün bəşəriyyətin 170 min illik enerji ehtiyacını ödəmək potensialına malik olduğunu ortaya çıxarıb.
İngiltərənin Oksford Universiteti, Durham Universiteti və Kanadanın Toronto Universitetinin tədqiqatçılarının birgə apardığı araşdırma təbii hidrogenin harada və necə əmələ gəldiyini anlamaq üçün “kəşf resepti” təklif edir. Bildiyimiz kimi, Hidrogen hazırda 135 milyard dollarlıq qlobal sənayedir. Gübrə istehsalından tutmuş əsas kimyəvi maddələrə qədər bir çox sahədə istifadə edilən bu element karbondan təmizlənəcək gələcək üçün də əsas rol oynayır. Qlobal hidrogen tələbinin 2022-ci ildəki 90 milyon metrik tondan 2050-ci ildə 540 milyon metrik tona yüksələcəyi gözlənilir. Bununla belə, bugünkü hidrogen istehsalının demək olar ki, hamısı qlobal karbon emissiyalarının 2,4 faizini təşkil edən qalıq yanacaqlara əsaslanır.
Bu mənzərəni dəyişdirmək üçün tədqiqatçılar bərpa olunan mənbələrlə istehsal olunan və ya karbon tutma texnologiyaları ilə dəstəklənən üsullar inkişaf etdirirlər. Bununla belə, xərclər yüksək olaraq qalır. Burada təbii olaraq yerin altında yaranan və hələ də böyük ölçüdə öyrənilməmiş təbii hidrogen işə düşür. Araşdırmalara görə, Yerin kontinental qabığı son milyard ildə bəşəriyyət üçün kifayət qədər hidrogen istehsal edib. Bu hidrogen yeraltı təbii su anbarları yaradaraq, müəyyən qaya növlərində qapalı ola bilər. Amma indiyə qədər bu su anbarlarının yerləşdiyi yerlər haqqında məhdud məlumatımız var idi. Yeni araşdırmada elm adamları yerin altında hidrogenin necə əmələ gəldiyini, hansı növ süxurların bu prosesi dəstəklədiyini, hidrogenin necə miqrasiya etdiyini və qazın hansı şəraitdə qənaətli miqdarda yığıldığını göstərən hərtərəfli “kəşfiyyat planı” hazırlayıblar.
Yeni araşdırmada elm adamları yerin altında hidrogenin necə əmələ gəldiyini, hansı növ süxurların bu prosesi dəstəklədiyini, hidrogenin necə miqrasiya etdiyini və qazın hansı şəraitdə qənaətli miqdarda yığıldığını göstərən hərtərəfli “kəşfiyyat planı” hazırlayıblar. Tədqiqat yeraltı hidrogenin əmələ gəlməsini təmin edən iki əsas prosesi araşdırır. Bunlardan birincisi dəmirlə zəngin ultramafik süxurlarda baş verən su-süxur reaksiyalarıdır. İkinci mexanizm radiolizdir, suyun radioaktiv elementlər – uran, torium və kalium tərəfindən ayrılan ionlaşdırıcı şüalanma ilə parçalanmasıdır.
