Son dövrlərdə Davos İqtisadi Forumu çərçivəsində reallaşan strateji gedişlər Azərbaycanın iqtisadi modelində köklü bir dəyişikliyin anonsunu verir.
Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) qlobal investisiya nəhəngləri ilə imzaladığı niyyət sazişləri artıq pərakəndə addımlar deyil, ölkənin uzunmüddətli inkişaf prioritetlərinin vahid mənzərəsinə çevrilib. Bu proses, Azərbaycanın ənənəvi resurs iqtisadiyyatından çıxaraq, Azərbaycanda süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyat əsaslı yeni bir iqtisadi arxitektura qurmaq əzmini nümayiş etdirir.
Bu iddialı keçidin maliyyə qarantı rolunda ARDNF çıxış edir. 2025-ci ilin nəticələrinə görə aktivləri 73,5 milyard dollara çatan fond, artıq sadəcə büdcə kəsirlərinə fokusıanan bir ehtiyat deyil, “Süni İntellekt üzrə Milli Strategiya (2025–2028)” çərçivəsində nəzərdə tutulan iqtisadi rəqabət qabiliyyəti hədəflərinin əsas donorudur. Fondun peşəkar idarəetməsi və yüksək maliyyə göstəriciləri, Azərbaycanın rəqəmsal gələcəyini beynəlxalq tərəfdaşlar üçün cəlbedici edən “institusional etibar” bazasını yaradır.
ARDNF rəqəmsal keçidin donoruna çevrilir
Davosda BlackRock və GIP kimi nəhənglərlə rəqəmsal infrastruktur və data mərkəzləri üzrə əldə olunan razılaşmalar yerli startap ekosistemi üçün “oksigen” effekti verəcək. Bununla, süni intellekt startaplarının ən böyük baryeri olan hesablama gücü və data emalı xərcləri, bu yeni infrastruktur sayəsində minimuma enməlidir. Bu, dövlətin neft kapitalını “rəqəmsal xammala” çevirərək yerli innovatorların ixtiyarına verməsi deməkdir.
Makro səviyyədə atılan bu addımlar yerli vençur bazarı üçün “dolayı etibar” formalaşdırır. ARDNF-in qlobal nəhənglərlə texnoloji layihələrdə ortaq olması, Caucasus Ventures və InMerge kimi yerli vençur fondlarının xarici tərəfdaşlarla birgə investisiy imkanlarını genişləndirir. Belə bir ekosistemdə yerli investorlar artıq Azərbaycanda süni intellekt layihələrinə daha cəsarətlə və böyük həcmdə kapital yatıra bilirlər.
İlk “soonicorn” ambisiyası
Bu strateji zəncirin ən konkret hədəfi isə 2029-cu ilə qədər Azərbaycanın startap mənzərəsini dəyişdirməkdir. Məqsəd ölkədə fəaliyyət göstərən startapların sayını 250-ə çatdırmaq, onlardan ən azı birinin bazar dəyərinin isə 50 milyon dollarlıq “soonicorn” həddini keçməsini təmin etməkdir. Bu rəqəmlər Azərbaycanın regionda texnoloji hab olmaq ambisiyasının kağız üzərində deyil, ölçülə bilən hədəflər üzərində qurulduğunu sübut edir. Texnoloji sıçrayışın hərəkətverici qüvvəsi olan insan kapitalı da unudulmayıb. Milli Sİ Strategiyasının hədəflədiyi 500 ixtisaslaşmış mühəndis və eyni zamanda, nəzəri biliklərin praktikaya tətbiqi üçün 2000 nəfəri əhatə edəcək karyera və mentorluq proqramlarının işə salınması, gələcəyin mütəxəssislərinin yetişdirilməsində həlledici rol oynayacaq. Fondun resursları hesabına bu kadr potensialının formalaşdırılması, Azərbaycanın xammal ixrac edən ölkədən intellektual həllər ixrac edən ölkəyə çevrilməsi üçün həlledici rol oynayacaq.
Strategiyanın ən mühüm tərəfi isə bu addımların bir-birini tamamlamasıdır. İnfrastruktur kimi ARDNF-Davos sazişləri, maliyyə kimi 73,5 milyrad $ aktivlər, insan kapitalı kimi 3000 nəfərlik icma və 2025-2028 strategiyası vəhdət halında çıxış edir. Bu təsir, Sİ-ni sadəcə bir texnoloji trend olmaqdan çıxarıb, rəqəmsal iqtisadiyyat ilə bağlı bütün sahələrdə, FinTech-dən AgroTech-ə qədər effektivliyi artıran mühərrikə çevirir.
Data və intellekt üzərində qurulan çağdaş suverenlik
Sektorlar üzrə proqnozlara baxdıqda, xüsusilə bank və kənd təsərrüfatı sahələrində Sİ tətbiqlərinin ilk böyük gəlirləri gətirəcəyi gözləniləndir. ARDNF-in dəstəklədiyi bu rəqəmsal memarlıq, yerli startapların xarici bazarlara çıxışını asanlaşdıracaq. Çünki yerli mühitdə sınaqdan keçən və güclü infrastrukturla dəstəklənən Sİ həlləri qlobal rəqabətə daha davamlı olacaqdır.
Yekun olaraq, Azərbaycanın “Post-Neft” dövrünə hazırlığı artıq reallıqdır. Neft kapitalının strateji şəkildə rəqəmsal infrastruktura və startap ekosisteminə yönəldilməsi, ölkənin gələcək suverenliyinin data və intellekt üzərində qurulmasını təmin edir. ARDNF-in 2025-ci ilin nəticələri ilə möhkəmlənən maliyyə gücü, bu rəqəmsal intibahın perspektivdə çox əhəmiyyətli olduğunu ortaya qoyur.
