Təbiətcə praktik olaraq həll olmayan və ciddi sağlamlıq riskləri ilə əlaqəli olan PFAS kimyəvi maddələri üçün ümidverici bir inkişaf baş verib. Rays Universitetinin tədqiqatçıları bu sonsuz kimyəvi maddələri 100 dəfə sürətli süzgəcdən keçirə, həm də əhəmiyyətli dərəcədə parçalaya bilən yeni bir material hazırlayıblar.
1938-ci ildə Teflonun hazırlanmasından bəri istiliyə, suya və yağa davamlı örtüklərdə geniş istifadə edilən bu maddələr üçün mis-alüminium əsaslı bir filtr gəlir. “Sonsuz kimyəvi maddələr” kimi tanınan PFAS nədir? 4700-dən çox kimyəvi maddədən ibarət olan Perflüorlu və Poliflüorlu Alkil Maddələri (PFAS), zamanla insanlarda və ətraf mühitdə toplanan, geniş istifadə edilən, süni kimyəvi maddələr qrupudur. Bu kimyəvi maddələr ətraf mühitimizdə və bədənimizdə son dərəcə davamlı olduqları üçün “sonsuz kimyəvi maddələr” kimi tanınır. Rays Universitetinin tədqiqat qrupu PFAS filtrasiya prosesini kökündən dəyişdirə biləcək yeni bir material hazırlamışdı.
Mis və alüminium əsaslı laylı ikiqat hidroksid (LDH) quruluşuna malik bu filtr, uzun zəncirli PFAS birləşmələrini mövcud sistemlərdən təxminən 100 dəfə daha sürətli uda bilir. Üstəlik, onları yalnız tutmur, həm də bu maddələrin böyük bir hissəsini parçalamağa və aradan qaldırmağa kömək edir. Müqayisə üçün, mövcud filtrasiya məhlulları PFAS-ı sudan ayıra bilər, lakin bu kimyəvi maddələr daha sonra ixtisaslaşmış müəssisələrdə saxlanılmalıdır. Tam məhv etmək üçün olduqca yüksək temperaturlu bahalı və mürəkkəb istilik prosesləri tələb olunur. PFAS-ı sənaye miqyasında tamamilə aradan qaldıra bilən sistem hələ geniş istifadə olunmur.
Rays komandası tərəfindən hazırlanmış LDH materialı bəzi alüminium atomlarını mis ilə əvəz etməklə yaradılır. Bu müsbət yüklü struktur mənfi yüklü PFAS zəncirləri ilə daha asanlıqla birləşə bilər. Bu, filtrasiya sürətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və proses səmərəliliyini artırır. Tədqiqatçıların fikrincə, PFAS-ı “dağılmaz” edən karbon-flüor rabitələri nisbətən aşağı temperaturda, məsələn, 400-500°C-də qırıla bilər. Bu proses zamanı ayrılan flüor LDH-də saxlanılır və kalsiuma bağlanaraq kalsium flüoridə çevrilir. Nəticədə əmələ gələn bu birləşmə standart poliqonlarda təhlükəsiz şəkildə utilizasiya edilə bilər. Hələ ilkin mərhələlərində olsa da, bu texnologiya PFAS çirklənməsi ilə mübarizədə əhəmiyyətli bir mərhələ ola bilər və daha sürətli və daha dayanıqlı bir həll təklif edə bilər.
