Stenford Universitetinin alimləri beyindəki səssiz fikirləri real nitqə çevirə bilən yeni beyin-kompüter interfeysi (BCI) hazırlayıblar. Əvvəlki texnologiyalar yalnız insan həqiqətən danışmağa çalışdıqda yaranan siqnalları aşkar edə bilirdi. Ancaq bu sistem insanın səssizcə beynində düşündüyü sözləri də deşifrə edə bilir.
Tədqiqatda ALS və beyin sapı insultuna görə ağır iflic olan 4 nəfər iştirak edib. İştirakçılardan biri yalnız gözlərini qaldıraraq “hə” və yana çevirərək “yox” deyə bilərdi. Mikroskopik elektrod massivləri subyektlərin motor korteksinə, nitqlə bağlı hərəkətləri idarə edən beyin sahəsinə implantasiya edilib. Bu texnologiya uzun illərdir beyin-kompüter interfeysləri üzərində işləyən BrainGate BCI konsorsiumu tərəfindən hazırlanıb. Elektrodlar nitq və hərəkətlə bağlı beyin fəaliyyətini qeydə alıb. İştirakçılardan sözləri ucadan söyləmələri və ya sadəcə onları təsəvvür etmələri xahiş olundu. Daha sonra süni neyron şəbəkələri fonemləri (nitqdəki ən kiçik səs vahidləri) ayırd etmək üçün bu beyin fəaliyyətindəki nümunələri təhlil etdi. Sistem bu fonemləri real vaxtda söz və cümlələrə çevirib.
Nəticələr göstərir ki, iştirakçıların sadəcə olaraq başlarında düşündükləri sözlər real nitqdən daha zəif siqnallar yaradır. Buna baxmayaraq, sistem səssiz nitqi 74 faizə qədər dəqiqliklə deşifrə edə bilib. Stenford Universitetinin nevroloqu, tədqiqatın aparıcı müəllifi Erin Kunz, “Biz ilk dəfə olaraq, sadəcə söhbət haqqında düşünərkən beyin fəaliyyətinin nə olduğunu başa düşə bildik. Şiddətli nitq və motor qüsurları olan insanlar üçün daxili nitqi tanıyan neyrokompüter interfeysləri ünsiyyəti asanlaşdıra və daha təbii edə bilər” deyə bildirib.
Neyrocərrahiyyə professoru və tədqiqat qrupunun üzvü Frank Willett, danışmağa çalışmağın xüsusilə qismən iflic olan insanlar üçün yorucu ola biləcəyini, hətta nəfəs darlığı kimi problemlərə səbəb ola biləcəyini vurğuladı. Səssiz nitqin birbaşa beyindən deşifrə edilməsi bu maneələri aradan qaldırmaqda irəliyə doğru atılmış böyük addım hesab olunur. Tədqiqatın digər diqqətəlayiq tapıntısı məxfilik məsələsidir. Sistem bəzən iştirakçıların istənməyən fikirlərini aşkar edirdi; məsələn, vizual tapşırıq zamanı ədədlərin sayılması qeydə alınıb. Bunun qarşısını almaq üçün komanda yalnız xüsusi “xəyali parol” ilə aktivləşdirilən təhlükəsizlik kilidi hazırlayıb. Testlərdə “chitty chitty bang bang” ifadəsi istənməyən həllərin 98%-ni bloklayıb.
Hələ eksperimental mərhələdə olsa da, Stenford komandası bu işin gələcəkdə yalnız düşüncələrlə ünsiyyət qura biləcəyinə inanır. Tədqiqatçıların fikrincə, dilə əsaslanan beyin-kompüter interfeysləri bir gün insanlara danışdıqları qədər təbii, sürətli və sərbəst ünsiyyət qurmağa imkan verəcək. Bu arada, beyin-kompüter interfeyslərinə maraq təkcə elmi dünyada deyil, həm də texnologiya dünyasında artır. OpenAI-nin baş direktoru Sem Altmanın dəstəklədiyi Merge adlı yeni təşəbbüs Elon Maskın Neuralink layihəsinə rəqib olmaq məqsədi daşıyır.
