Bu günə qədər kosmik tədqiqatlarda ən böyük məhdudiyyətlərdən biri yanacağa ehtiyac olub. Kosmik gəminin hədəfə çatması üçün yanacaq yandırmalı, onu itələmə qüvvəsinə çevirməli və missiyası müddətində kifayət qədər ehtiyat daşımalıdır. Lakin Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) rəhbərliyi ilə aparılan yeni bir təcrübə bu fundamental yanaşmanı kökündən dəyişdirə biləcək bir texnologiyanı ortaya çıxardı. Tədqiqata görə, lazer şüaları ilə aktivləşdirilən qrafen aerogelləri yanacaqsız kosmik missiyaların yolunu aça bilər.
2025-ci ilin may ayında ESA-nın parabolik uçuşu zamanı aparılan təcrübədə kosmik mühit qısamüddətli çəkisizlik şəraiti yaratmaqla simulyasiya edildi. Beynəlxalq tədqiqat qrupu qrafen təbəqələrindən ibarət üçölçülü qrafen aerogellərini vakuum kamerasına yerləşdirdi və bu materialları mikroqravitasiya anları ərzində lazer şüasına davamlı olaraq məruz qoyub. 30 Millisaniyədə Diqqətəlayiq Sürətlənmə Təcrübə zamanı üç kiçik qrafen aerogel kubu lazer şüası ilə təmasda olduqdan sonra sürətlə irəli hərəkət etdi. Məlumatlar yüksək sürətlənmənin cəmi 30 millisaniyəyə əldə edildiyini ortaya qoydu. Proses yüksək sürətli kameralarla qeydə alındı və görüntülər təhlil üçün on qat yavaşladılıb.
ESA layihə alimi Marko Braybantinin sözlərinə görə, sürətlənmə bir göz qırpımından da qısa bir müddətdə baş verdi və lazer gücü artdıqca hərəkət intensivliyi əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Tədqiqatın digər təəccüblü nəticəsi bu effektin Yer kürəsində demək olar ki, görünməməsi idi. Qrafit qüvvəsinin dominant olduğu şəraitdə qrafen aerogellərinin hərəkəti son dərəcə məhdud olsa da, mikroqravitasiya mühiti işıq əsaslı hərəkəti görünən və təsirli edir. ESA-ya görə, bu, işıq əsaslı hərəkətin yalnız kosmik şəraitdə sürət, itələmə və mənzil baxımından həqiqi potensialına çata biləcəyini göstərir. Tədqiqatın ən vacib tapıntılarından biri də işığın təkcə itələmə təmin etməməsi, həm də dəqiq idarəetmə imkanı təqdim etməsi idi. Lazer gücü artdıqca sürətlənmənin artdığı və lazer impulsundan sonra sürətin tədricən azaldığı müşahidə edildi. Bu vəziyyət işığın bir növ “qaz pedalı” kimi çıxış edə biləcəyini göstərir.
Bu inkişaf xüsusilə peyklər üçün vacibdir. Hazırda peyklər istiqamətlərini qorumaq üçün kiçik itələyicilərdən istifadə edirlər və yanacaq tükəndikdə bunlar işlək hala gəlir. Yeni texnologiya sayəsində yanacaq çənləri tələb etməyən və işıqla idarə oluna bilən peyk sistemləri mümkün ola bilər. Tədqiqatçılar həmçinin bildirirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə günəş yelkənləri ilə birlikdə istifadə edilə bilər və kosmik gəmi naviqasiyasında yeni bir standart yarada bilər. ESA-dan material fizikası və kimya mühəndisi Uqo Lafont bu inkişafın əhəmiyyətini vurğulayaraq, bunun yanacaqsız itələyici sistemlərin yolunu açdığını bildirir. Lafontun sözlərinə görə, qrafen aerogelləri kosmik missiyalarda həm yanacaq tələbatını, həm də avadanlıq yükünü azalda bilən innovativ bir həll təklif edir.
