Bu gün kompüterlər haqqında düşünəndə avtomatik olaraq elektriklə işləyən, silikon əsaslı prosessorlar ağlımıza gəlir. Müasir kompüterlər milyardlarla tranzistordan, yüksək tezlikli siqnallardan və sabit enerji axınından ibarət çiplərə əsaslanır. Lakin, elmi dünyada bu mövcud anlayışdan kənara çıxan tədqiqatlar bəzən ortaya çıxır. ABŞ-da tədqiqatçılar tərəfindən hazırlanmış yeni bir sistem məhz bunu edir: elektrik enerjisindən istifadə etmədən işləyən tamamilə mexaniki bir kompüter.
Sent-Olaf və Sirakuza universitetlərində çalışan alimlər informasiya emalı prosesini tamamilə fiziki hərəkətlərə əsaslanan eksperimental mexaniki hesablama sistemi hazırlayıblar. Bu sistemdə elektron sxemlər, tranzistorlar və ya proqram təminatı əvəzinə polad çubuqlar, yaylar və fiziki gərginlik istifadə olunur.
Mexaniki Kompüterlər fiziki materialların yaddaşından” istifadə edir
Tədqiqatın başlanğıc nöqtəsi çox sadə bir müşahidəyə əsaslanır: fiziki materialların da bir növ “yaddaş”ı var. Məsələn, rezin kimi materiallar müəyyən dərəcədə nə qədər dartıldığını və ya sıxıldığını “xatırlaya” bilir. Tədqiqat qrupu bu xüsusiyyəti bir addım daha irəli apararaq, bu tip fiziki yaddaşın yalnız məlumatların saxlanması üçün deyil, həm də məlumatların emalı üçün istifadə edilə biləcəyini sınaqdan keçirdi.
Hazırlanmış prototiplər üç əsas mexaniki sistemdən ibarətdir. Biri fiziki dartma hərəkətlərini saya bilən sayğac kimi çıxış edir. Digəri tək və cüt ədədləri ayırd edə bilən məntiq qapısı kimi çıxış edir. Üçüncü sistem tətbiq olunan qüvvəni “xatırlayan” ölçmə mexanizmi kimi çıxış edir. Bu üç struktur birləşdirildikdə, əsas hesablama əməliyyatlarının elektron siqnallar olmadan belə yerinə yetirilə biləcəyi göstərilir. Tədqiqatçıların fikrincə, bu yanaşma ilk baxışdan texnologiyada geriyə doğru bir addım kimi görünsə də, əslində tamamilə fərqli istifadə halları aça bilər. Çünki ənənəvi silikon əsaslı çiplər yüksək temperaturlu, radiasiyalı və ya korroziyalı kimyəvi mühitlərdə asanlıqla zədələnə bilər. Lakin, tamamilə mexaniki sistemlərdən ibarət olan bu tip kompüterlər daha çətin şəraitdə işləmək üçün dizayn edilə bilər. Bu, xüsusən də ekstremal mühitlərdə və ya enerji mənbəyinin məhdud olduğu sistemlərdə istifadə ediləcək sensorlar üçün əhəmiyyətli bir üstünlük təşkil edir.
Tədqiqat qrupu bu tip sistemləri “ağıllı materiallar” konsepsiyası çərçivəsində qiymətləndirir. Məqsəd ətraf mühiti hiss edə və ona fiziki olaraq reaksiya verə bilən materiallar hazırlamaqdır. Əlbəttə ki, bu texnologiyanın praktik və geniş istifadəsinə hələ də ciddi maneələr mövcuddur. Hazırkı prototiplər yalnız çox sadə əməliyyatları yerinə yetirə bilər. Tədqiqatçılar hazırda bu sistemlərin miqyaslılığına diqqət yetirirlər. Xüsusilə, onlar birdən çox mexaniki komponentin bir-biri ilə necə qarşılıqlı təsir etdiyini anlamaq üçün tədqiqatlar aparırlar. Bu qarşılıqlı təsirlərin daha yaxşı başa düşülməsi gələcəkdə daha mürəkkəb mexaniki hesablama şəbəkələrinin yaradılmasına imkan verə bilər.
