İllərdir kainat alimləri çaşdıran böyük bir sirri gizlədir. Kainatda adi maddə dediyimiz və protondan ulduzlara, planetlərdən insanlara qədər hər şeyi təşkil edən maddənin demək olar ki, yarısı müşahidə oluna bilmir, çünki onun paylanması çox seyrək və nazikdir və “itkin” sayılırdı. Ancaq alimlər tərəfindən aparan bir araşdırma nəhayət kainatdakı bu sirri həll edib.
Harvard-Smithsonian Astrofizika Mərkəzindən (CfA) və Caltech-dən olan astronomlar sürətli radio partlayışları (FRB) vasitəsilə kainatdakı barion (adi, proton və neytronlardan ibarət) maddələrin əksəriyyətini tapıblar. Araşdırmaya görə, kainatdakı adi maddənin təxminən 76 faizi qalaktikalar arasındakı son dərəcə nazik və isti qazda gizlənir. Bu kəşf Nature Astronomy jurnalında dərc olunub. Alimlər uzun müddət kainatda müşahidə edilən barion maddənin yalnız yarısını izləyə bildilər. Qalanları teleskopların görməsi üçün çox isti və aşağı sıxlıqlı qaz kimi paylandı. Rentgen və ultrabənövşəyi şüaların müşahidələri ilə bəzi ipuçları tutulsa da, maddə birbaşa müşahidə oluna bilmədiyi üçün onun varlığını ancaq təxmin etmək mümkün idi.
Bu çıxılmaz nöqtəni qıran sürətli radio partlayışları olub. FRB-lər uzaq qalaktikalardan gələn və yalnız millisaniyəlik davam edən parlaq radio siqnallarıdır. İşığın kosmosda hərəkət edərkən nə qədər yavaşladığını ölçən astronomlar işığın keçdiyi mühitin sıxlığını hesablamaq üçün bu gecikmədən istifadə edə bilərlər. FRB-ləri boşluqda parlayan kosmik fənərlər kimi düşünmək olar; onların siqnalları qalaktikalararası qazdan keçərkən yavaşlayır və bu yavaşlama həmin mühitin sıxlığını və məzmununu anlamağa imkan verir. Dr. Liam Connorun rəhbərlik etdiyi yeni araşdırma, təxminən 11 milyon işıq ili uzaqlıqdakı M81 qalaktikasından gələn FRB20200120E-dən tutmuş, indiyədək müşahidə edilən ən uzaq FRB olan FRB20230521B-ə qədər, 9,1 milyard işıq ili məsafəsindən gələn 60 fərqli FRB-ni təhlil etdi. Bu məlumatlar sayəsində maddənin böyük hissəsinin qalaktikalar arasındakı boşluqda – qalaktikalararası mühitdə (IGM) olduğu müəyyən edilmişdir.
