Fransa-İsveçrə sərhədlərində yerləşən böyük hadron toqquşdurucusu bir neçə ildir ki, fəaliyyətini dayandırmışdı. 3 ilə yaxındır təkmilləşdirmə mərhələsində olan müəssisə nəhayət apreldə təkrar istifadəyə verildi. Təkmilləşdirmənin məqsədi isə yüksək enerji səviyyələrində nüvələri sürətlə toqquşdura biləcək dayanıqlılığa çatmaq idi. Nəhayət həmin an gəldi və 27 km uzunluğundakı nəhəng dairəvi boru daxilində 13,6 tera-elektronvoltluq toqquşma ilə CERN alimləri yeni bir kəşfə imza atıb. Alimlər daha əvvəl görülməyən 3 yeni hissəcik aşkarlayıblar.
Belə ki, proton və neytron kimi hissəciklər 3 fərqli kvarka sahibdirlər. Kvarklar isə elementar hissəcik mənası daşıyır. Həmin elementar hissəciklər bir növ materiya daşıyıcısı hesab edilir. Aşkarlanmış 3 yeni element isə bu kvarklarının, yəni elementar hissəciklərinin sayına görə fərqlənirlər.
Hadron deyə adlandırdığımız kvant fizikasının mürəkkəb zərrəcikləri var ki, bunlar kvark və antikvarklardan ibarət olurlar. Proton və neytronlar da hər biri hadron hesab edilir. Belə ki, CERN (Avropa nüvə araşdırmaları təşkilatı) alimlərinin ortaya çıxardığı hissəciklərdən ikisi dörd kvarka, biri isə beş kvarka sahibdir. Tetrakvark və pentakvark elemantar hissəcikli yeni hadronlar elmə yeni qapıların kilidini açmağa kömək ola bilər. Bu kəşf standart model nəzəriyyəsindəki üç qarşılıqlı təsir qüvvəsinin doğru olduğunu təsdiqləyir.
Sonuncu dəfə 2015-ci ildə yenə CERN tərəfindən aşkarlanan pentakvarkların varlığı sübut edilə bilməmişdi. Lakin hal-hazırda varlığı sübut olunan pentakvarkların öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyətli rola malikdir. Çünki, proton və neytronların təməlinin necə yarandığını aşkarlanmasının yolu ehtimallara görə məhz bu 5 elementar hissəcikli hadronlardan keçir. Alimlərin növbəti hədəfi nüvələri daha çox toqquşdurararq hissəcikləri detallı öyrənməkdir. Tədqiqatların çox da uzaq olmayan gələcəkdə fantastik kimi görünən qaranlıq maddə tipli anlayışların təməlini yaradacağı düşünülür. Aşkarlanmış 3 yeni hissəcik sizcə elmə necə töhfə verəcək? Fikirlərinizi rəylərdə bölüşə bilərsiniz.
