Microsoft-un həmtəsisçisi Bill Qeyts süni intellektin sürətli inkişafının əmək bazarı və cəmiyyət üçün ciddi risklər yarada biləcəyini bildirib. Onun fikrincə, texnologiya sektoru bu təhlükələri kifayət qədər açıq müzakirə etmir və dünya süni intellekt dövrünə keçidin nəticələrinə hazır deyil.
Qeyts şəxsi bloqunda yayımladığı təxminən 6 min sözlük geniş məqalədə süni intellektin yaratdığı imkanlarla yanaşı, potensial təhlükələrə də diqqət çəkib. O, son illərdə texnologiyanın gözlədiyindən daha sürətlə inkişaf etdiyini və buna görə mövzu ilə bağlı daha açıq danışmağa ehtiyac gördüyünü bildirib.
Qeytsin əsas fikirlərindən biri budur ki, hazırda süni intellektin əmək bazarında yaradacağı böyük dəyişiklikləri idarə etmək üçün aydın plan yoxdur. Onun fikrincə, proses düzgün idarə edilməsə, qarşıdakı illər ciddi sosial və iqtisadi dəyişikliklərlə müşayiət oluna bilər.
Qeyts xüsusilə giriş və orta səviyyəli işlərin risk altında olduğunu düşünür. Hüquq, müştəri xidmətləri, proqramlaşdırma və istehsal kimi sahələrdə bəzi vəzifələrin yaxın onillikdə süni intellekt tərəfindən yerinə yetirilməsi mümkün ola bilər.
Bu proses yalnız ofis işləri ilə məhdudlaşmaya bilər. Qeyts hesab edir ki, robot texnologiyaları inkişaf etdikcə fiziki əmək tələb edən peşələrin də bir hissəsi avtomatlaşdırıla bilər. Şirkətlər üçün süni intellektdən istifadənin insan əməyindən daha ucuz olması isə bu keçidi sürətləndirə bilər.
Maraqlıdır ki, Qeyts özü də son süni intellekt alətlərinin imkanlarının onu təəccübləndirdiyini deyir. O, həyatında texnologiya sahəsində üç dəfə xüsusilə heyrətləndiyini bildirib. Bunlardan biri 1980-ci ildə qrafik istifadəçi interfeyslərini görməsi, digəri 2022-ci ildə sonradan ChatGPT-nin əsasını təşkil edən texnologiya ilə tanış olmasıdır.
Üçüncü belə məqam isə Anthropic-in Claude Code proqramlaşdırma alətini sınaqdan keçirməsi olub. Qeyts alətin imkanlarını gördükdən sonra süni intellektin proqramlaşdırmada nə qədər sürətlə irəlilədiyinə təəccübləndiyini bildirib.
Qeyts mümkün həll yollarından biri kimi süni intellekt istifadəsinin vergiyə cəlb edilməsini təklif edir. Onun irəli sürdüyü variantlardan biri “token vergisi”dir. Bu modeldə süni intellekt sistemlərinin işləməsi zamanı istifadə olunan tokenlərə görə vergi tətbiq edilə bilər.
Belə bir mexanizmdən əldə edilən vəsait işini avtomatlaşdırma səbəbindən itirən insanların yenidən təhsil almasına, yeni peşələrə yiyələnməsinə və sosial müdafiə sistemlərinin gücləndirilməsinə yönəldilə bilər.
Qeyts həmçinin bütün peşələrin avtomatlaşdırılmasının düzgün olmadığını düşünür. Xüsusilə insan empatiyası, ünsiyyət və qayğı tələb edən bəzi sahələrdə insan əməyinin qorunması üçün xüsusi qaydaların tətbiq edilə biləcəyini bildirir.
Onun daha ciddi narahatlıqlarından biri isə süni intellektin bioloji təhlükələrin yaradılmasında istifadə edilməsidir. Qeyts hesab edir ki, gələcəkdə inkişaf etmiş sistemlərdən istifadə edən kiçik qrupların belə təhlükəli patogenlərin hazırlanması ilə bağlı imkanları arta bilər.
Buna görə o, yüksək riskli süni intellekt sistemlərinin məcburi təhlükəsizlik yoxlamalarından keçirilməsini və ölkələr arasında beynəlxalq razılaşmaların yaradılmasını təklif edir. Qeyts yalnız texnologiya şirkətlərinin könüllü təhlükəsizlik tədbirlərinə güvənməyi kifayət hesab etmir.
Süni intellektin yaratdığı risklər bununla da məhdudlaşmır. Qeyts elektrik şəbəkələri, xəstəxanalar, banklar və digər kritik infrastrukturlara qarşı kibertəhlükələrin daha əlçatan hala gələ biləcəyini düşünür. Süni intellektin dələduzluq və kütləvi nəzarət imkanlarını genişləndirməsi də onun diqqət çəkdiyi məsələlər sırasındadır.
Qeyts uşaqların süni intellekt çatbotlarından istifadəsinə də toxunub. Onun fikrincə, istifadəçinin fikirlərini daim təsdiqləyən sistemlər zamanla “əks-səda kamerası” yarada və tənqidi düşünmə bacarıqlarına mənfi təsir göstərə bilər.
Bu risklərin qlobal xarakter daşıdığını bildirən Qeyts xüsusilə ABŞ və Çinin birlikdə hərəkət etməsinin vacib olduğunu düşünür. Onun fikrincə, nüvə silahları və digər qlobal təhlükələrdə olduğu kimi, süni intellekt sahəsində də böyük dövlətlər arasında ortaq qaydalar hazırlanmalıdır.
Qeyts hətta yüksək riskli süni intellekt sistemlərinə nəzarət etmək üçün yeni beynəlxalq qurumun yaradılmasını təklif edir. Belə bir strukturun hansı modellərin təhlükəli hesab ediləcəyini və hansı hallarda onların istifadəsinə məhdudiyyət qoyulacağını müəyyənləşdirə biləcəyini düşünür.
Qeyts süni intellektin səhiyyə, enerji, kənd təsərrüfatı və elm kimi sahələrdə böyük faydalar verəcəyini hələ də qəbul edir. Ancaq onun fikrincə, indiki texnoloji dəyişiklik əvvəlki inqilablardan fərqlənir, çünki süni intellekt yalnız insanlara yeni alətlər təqdim etmir, bəzi hallarda insanın gördüyü işi birbaşa öz üzərinə götürə bilir.
Bu səbəbdən Qeyts hesab edir ki, əsas məsələ süni intellektin inkişafını dayandırmaq deyil, onun yaratdığı dəyişikliklərə əvvəlcədən hazırlaşmaqdır. Hazırda isə onun fikrincə, dünya bu keçidi necə idarə edəcəyinə dair kifayət qədər aydın plana sahib deyil.
