Alimlər tərəfindən hazırlanan yeni hesabatda insan fəaliyyətinin yaratdığı qlobal istiləşmənin tarixdə ən yüksək səviyyəsinə çatdığı bildirilir. Orada deyilir ki, əgər istixana qazı tullantıları dünyada hazırkı tempdə davam edərsə, Paris Sazişinin 1,5°C hədəfi 2030-cu ildə aşıla bilər.
17 ölkədəki 56 fərqli qurumdan 70-dən çox alimin iştirakı ilə hazırlanan tədqiqatda planetin getdikcə daha sürətlə istiləşdiyi və bu prosesin demək olar ki, tamamilə insan fəaliyyətindən qaynaqlandığı vurğulanır. Tədqiqata görə, insan fəaliyyətindən qaynaqlanan qlobal istiləşmə səviyyəsi 2025-ci ilə qədər 1,37°C-yə çatacaq. Bu, Paris Sazişinin mərkəzində olan 1,5°C hədəfinin təhlükəli dərəcədə yaxın olduğunu göstərir.
Hesabatdakı ən vacib tapıntılardan biri qalan karbon büdcəsi ilə bağlıdır. Alimlər hesablayıblar ki, qlobal temperatur artımını 1,5°C-dən aşağı saxlamaq üçün atmosferə buraxıla bilən karbon qazının ümumi miqdarını təmsil edən karbon büdcəsi 2026-cı ilin əvvəlinə qədər təxminən 130 milyard tona qədər azalacaq. Hazırkı emissiya səviyyələri nəzərə alınmaqla, bu büdcənin təxminən üç il ərzində tamamilə tükənəcəyi proqnozlaşdırılır. Başqa sözlə, qlobal miqyasda emissiyalarda ciddi və sürətli azalma əldə edilə bilməsə, 1,5°C hədəfi mənasız olacaq. 2015-ci ildə qəbul edilmiş Paris Sazişi qlobal temperatur artımını 2°C-dən xeyli aşağıda saxlamağı və mümkün olduqda iqlim böhranının ən dağıdıcı təsirlərinin qarşısını almaq üçün onu 1,5°C ilə məhdudlaşdırmağı hədəfləyir.
Dəniz səviyyələri yüksəlir, okeanlar istiləşir
Hesabatda qlobal istixana qazı emissiyalarının 2024-cü ildə 56,8 milyard ton CO2 ekvivalenti ilə yeni rekord həddə çatdığı açıqlanıb. Bu artımın əsas səbəbi qazıntı yanacaqlarının davamlı istifadəsi olduğu göstərilir. Hesabata görə, atmosferdəki üç əsas istixana qazının – karbon qazı, metan və azot oksidinin konsentrasiyası 2019-cu ildən bəri artmışdır. Atmosferdəki karbon qazının konsentrasiyası milyonda 425,6 hissəyə (ppm), metan isə milyardda 1936,3 hissəyə yüksəlmişdir. 2025-ci ildə qlobal orta dəniz səviyyəsi 1901-ci illə müqayisədə ümumilikdə 23 santimetr artımla yeni rekord həddə çatdı. Üstəlik, bu artım tempi artır. Okeanlar insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan artıq istiliyin əhəmiyyətli bir hissəsini udur. Buna görə də, 2024-cü ildə dəniz səthinin orta temperaturu rekord həddə çatdı.
İqlim dəyişikliyinin təsirləri yalnız okeanlarla məhdudlaşmır. Hesabata görə, son on ildə quruda orta maksimum temperatur əvvəlki onillikdən təxminən yarım dərəcə yüksək olub. Bu dəyişiklik dünyada daha tez-tez və şiddətli ekstremal istilik hadisələrinin baş verməsinə yol açır.
