Məlumata görə, Liu adlı Çin vətəndaşı təxminən altı ay əvvəl 73.500 dollar ödəyərək “Zeekr 9X” adlı lüks SUV satın alıb. Sürücü, xəyalındakı Avropa turu çərçivəsində Qazaxıstan sərhədini keçdikdən qısa müddət sonra avtomobilin təhlükəsizlik mexanizminin avtomatik işə düşməsi ilə böyük şok yaşayıb. Nəticədə avtomobilin naviqasiya sistemi, multimedia ekranı, saxlanc bölmələri və hətta elektron yanacaq qapağı düz 30 saat ərzində uzaqdan kilidlənib. Sürücü avtomobilinin “yarı-iflic” vəziyyətə düşdüyünü və səyahətdən əvvəl rəsmi servisə ölkədən çıxacağı barədə məlumat verməsinə baxmayaraq heç bir xəbərdarlıq almadığını bildirib.
Hadisənin sosial şəbəkələrdə geniş yayılmasının ardınca “Zeekr” şirkəti rəsmi açıqlama verərək, avtomobilin xarici ölkə ərazisində olduğu təsbit edildiyi üçün yerleşik oğurluq və qaçaqmalçılıq əleyhinə sistemin işə düşdüyünü təsdiqləyib. Şirkət bildirib ki, bu cür bloklanma motor və ya əyləc kimi həyati əhəmiyyətli hərəkət sistemlərinə təsir etmir. Eyni zamanda, sürücülərə multimedia ekranı işləmədikdə qapaqları necə aça biləcəkləri barədə təlimat verilib. Məsələn, yanacaq qapağını açmaq üçün kabinədəki qəza işığı düyməsini 5 saniyə basılı saxlamaq kifayətdir. Şəxsiyyət təsdiqləndikdən sonra məhdudiyyətlər aradan qaldırılsa da, növbəti dəfə başqa ölkənin sərhədini keçərkən eyni kilidlənmənin təkrarlana biləcəyi qeyd edilib.
Bəs şirkətlər niyə belə bir qəribə adət və protokol tətbiq edirlər?
Əslində, bu, “Zeekr” və digər Çin avtomobil istehsalçılarının “boz bazar” adlanan qeyri-rəsmi ixracatla mübarizə üsuludur. Çin daxili bazarı üçün nəzərdə tutulmuş və nisbətən ucuz olan avtomobillər bəzi satıcılar tərəfindən toplu halda alınaraq Qazaxıstan, Rusiya və digər ölkələrə qeyri-rəsmi yollarla ixrac edilir. İstehsalçılar həm öz xarici rəsmi distribyutorlarının mənfəətini qorumaq, həm də beynəlxalq qaydalara riayət etmək üçün, daxili bazar SİM-kartları və GPS ilə təchiz olunmuş bu avtomobillərin ölkə xaricinə çıxdığını təsbit etdikdə, onların sistemlərini uzaqdan kilidləyirlər.
Bu hadisə müasir avtomobil dünyasında “mülkiyyət hüququ” ilə bağlı ciddi bir mübahisə yaradıb. Bir avtomobilin fiziki sahibi olmaq artıq onun üzərində mütləq hakimiyyət demək deyil. Minlərlə dollar ödəyib aldığınız mülk, hər hansı bir server xətası və ya istehsalçının məsafədən müdaxiləsi nəticəsində bir anda funksiyasını itirərək yararsız hala düşə bilər. Avtomobillərin smartfonlara bənzəməsi istifadəçilərə böyük rahatlıq gətirsə də, rəqəmsal mülkiyyət hüquqları və uzaqdan idarəetməyə (OTA) həddindən artıq bağlılığın gələcəkdə yaradacağı risklər barədə dərin suallar doğurur.
