Yaxın illərdə ənənəvi kağız pasportlar keçmişin yadigarlarından birinə çevrilə bilər. Belə ki, kağız pasportları üz tanıma texnologiyası və dünya üzrə hava limanlarında şəxsiyyətin yoxlanılması üçün yeni standarta çevriləcək smartfonlar əvəz edəcək.
Yeni sistemə keçid artıq müxtəlif ölkələrdə aktiv şəkildə sınaqdan keçirilir. Faktiki olaraq Finlandiya, Kanada, Hollandiya, BƏƏ, Böyük Britaniya, İtaliya, ABŞ və Hindistanda insanların pasportsuz gediş-gəlişi üçün pilot layihələr həyata keçirilir. TechSpot-un yazdığı xəbərə görə, Sinqapurda vətəndaşlar artıq fiziki pasport olmadan sərhədi keçə bilərlər və tezliklə belə bir fürsət bu ölkədə də turistlər üçün olacaq. Texnologiya Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO) tərəfindən hazırlanmış Digital Travel Identity Document (DTC) konsepsiyasına əsaslanır. DTC-yə pasport çiplərində saxlanılan məlumatlara oxşar məlumatları ehtiva edən virtual hissə və sərnişinin smartfonunda yerləşdirilən fiziki hissə daxildir. Bu iki hissə kriptoqrafik autentifikasiya ilə bağlıdır.
DTC-nin ilkin sınaqları müsbət nəticə verib. Finlandiyadakı pilot layihə identifikasiyanı cəmi səkkiz saniyəyə, texniki emal isə cəmi iki saniyə çəkib. Ancaq hava limanlarında növbələrin azaldılması ideyasının cəlbediciliyinə baxmayaraq, rəqəmsal sənədlərə keçid hələ də məxfilik və təhlükəsizlik problemləri ilə doludur. Mütəxəssislər xüsusilə texnologiyanın şəffaflığının olmaması, məlumatların sızması riskləri və insanların izlənilmə ehtimalı barədə xəbərdarlıq edirlər. Potensial təhlükələr kimi sistem nasazlıqları, “ikili fırıldaqçılıq” və saxta girişdən imtinalar da göstərilir. Mozilla-nın qlobal məhsul siyasəti üzrə direktoru Udbhav Tivari bildirir ki, “Biz bu sistemlərin nə qədər təhlükəsiz olduğunu həqiqətən bilmirik”. Hava limanlarında biometrik identifikasiyanın tətbiqi mübahisəlidir. Məsələn, Hindistanda 24 hava limanında istifadə edilən “Digi Yatra” üz tanıma sistemi onun istifadəsi məcburi olduğu üçün tənqid edilib. Bununla belə, Hindistan 2025-ci ildə Digi Yatra-nı xarici vətəndaşlar üçün açmağı və gələcəkdə bu texnologiyanı otellərdə və tarixi məkanlarda istifadə etməyi planlaşdırır ki, bu da məlumatların məxfiliyi ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirəcək.
