Bir çox sahədə ABŞ ilə bərabər olan Çin, AI və ya süni intellekt sahəsində də Qərb rəqiblərinə meydan oxuyur. DeepSeek, Alibaba və ByteDance kimi şirkətlərin açıq mənbəli proqram təminatı sektordakı tarazlığı dəyişdirdiyindən, Qərb rəqibləri ilə müqayisə edilə bilən performans təmin edən ən qabaqcıl modellərini təklif etməsi faktı. Bu yanaşma ABŞ şirkətlərinin süni intellekt texnologiyalarından qazanc əldə etməsini çətinləşdirir, eyni zamanda Çin modellərinin qlobal bazarda daha sürətlə yayılmasına imkan verir.
Açıq mənbəli süni intellekt modelləri, inkişaf etdiricilərə təqdim etdikləri çeviklik və ucuz üstünlüklər sayəsində bu gün süni intellekt ekosisteminin ən dinamik sahələrindən birinə çevrilib. Bu sahədə inkişaf etdiricilər üçün ən populyar platformalardan biri olan Hugging Face tərəfindən dərc edilən son hesabat, Çinin süni intellektə açıq mənbəli yanaşmasının öz bəhrəsini verdiyini açıq şəkildə göstərir.
Hugging Face-in 2026-cı ilin Yaz Hesabatına görə, Çindən qaynaqlanan açıq mənbəli süni intellekt modellərinin qlobal yükləmə sayı 10 milyardı keçib. Bu hədd təkcə artımın göstəricisi deyil, həm də süni intellekt inkişaf mənzərəsinin necə yenidən formalaşdığının konkret əlamətidir. Hesabata görə, 2025-ci ilin fevral ayı ilə 2026-cı ilin fevral ayı arasında platformada əsas dil modellərinin yüklənməsinin 41%-i Çin modellərindən gəlib, ABŞ-ın payı isə 36,5%-də qalıb. Bu, Çinin artıq açıq mənbəli süni intellektdə lider mövqeyə yüksəldiyini göstərir.
Çin modelləri bazar payına görə ABŞ rəqiblərini ötüb keçib
Çinin bu yüksəlişində ən diqqətəlayiq aktyorlardan biri Alibaba tərəfindən hazırlanmış Qwen model ailəsidir. Qwen təkcə yüksək yükləmə sayına nail olmaqla yanaşı, həm də ekosistemi genişləndirərək 113.000-dən çox törəmə modelin ortaya çıxmasına yol açıb. Bu rəqəm Google və Meta kimi nəhənglərin ümumi sayını üstələyir. Təhlillərə görə, Qwen modelləri mart ayı etibarilə təxminən 1 milyard yükləməyə çatıb ki, bu da qlobal açıq mənbəli model yükləmələrinin 50%-dən çoxunu təşkil edir.
Bu prosesdə dönüş nöqtəsi 2025-ci ilin əvvəlində DeepSeek tərəfindən hazırlanmış R1 modelinin buraxılması olub. DeepSeek R1-dən sonra Çin şirkətləri açıq mənbəli modellər istehsal etmək üçün virtual olaraq yarışa qoşulublar. Baidu bir ildə sıfır modeldən 100-dən çox modelə keçib, ByteDance və Tencent kimi şirkətlər də model istehsalını eksponensial olaraq artırıblar. Bu sürətli istehsal və paylama dövrü Çinə açıq mənbəli sektorda miqyaslı üstünlük qazandırıb. ABŞ-da bu inkişaflar yaxından izlənilir. ABŞ-Çin İqtisadi və Təhlükəsizlik İcmalı Komissiyası tərəfindən dərc edilən hesabatda Çinin açıq mənbəli yanaşmasının “özünü gücləndirən rəqabət üstünlüyü” yaratdığı vurğulanır. Hesabata görə, aşağı qiymətli və əlçatan modellər daha çox inkişaf etdiricinin bu ekosistemə qoşulmasına imkan verir; bu həm inkişaf sürətini artırır, həm də tətbiqi daha da genişləndirir. Bu dövr ABŞ-ın süni intellekt sahəsində uzunmüddətli liderliyi üçün ciddi təhlükə kimi qəbul edilir.
Qlobal süni intellekt patent müraciətlərinin 60%-ni Çin təşkil edir
Digər tərəfdən, Çinin təkcə model paylanmasında deyil, həm də əqli mülkiyyətdə güclü mövqedə olması diqqətəlayiqdir. Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının məlumatlarına görə, Çin qlobal süni intellekt patent müraciətlərinin təxminən 60%-ni təşkil etməklə bu sahədə liderliyini möhkəmləndirib. Bu, açıq mənbə strategiyasının yalnız qısamüddətli artım kimi deyil, həm də uzunmüddətli texnologiya investisiyası kimi nəzərdə tutulduğunu göstərir.
Digər tərəfdən, ABŞ-dakı bəzi iqtisadçılar Çinin süni intellekt sahəsində açıq mənbə yanaşmasını birbaşa ABŞ-ın iqtisadi gücünü zəiflətməyə yönəlmiş bir strategiya kimi görürlər. Bildiyiniz kimi, bu gün texnologiya şirkətləri ABŞ iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir və bu şirkətlər artıq demək olar ki, bütün ümidlərini və investisiyalarını süni intellektlə bağlayıblar. Lakin Çinin ən qabaqcıl modellərini açıq mənbə kimi təklif etməsi bu investisiyaların pul qazanmasını çətinləşdirir. Bu, bütün ABŞ iqtisadiyyatını çökdürə biləcək süni intellekt köpüyünü daha da kövrək edir. Çünki bu investisiyaların uzunmüddətli perspektivdə özünü doğrultmaması qorxusu investorları getdikcə daha çox narahat edir.
