Avropa İttifaqı özünün müstəqil və təhlükəsiz peyk rabitəsi sistemi IRIS² üzərində işi davam etdirir. Layihə Avropanın xarici peyk infrastrukturlarından asılılığını azaltmaq, dövlət qurumları və kritik infrastrukturlar üçün təhlükəsiz rabitə yaratmaq, eyni zamanda kommersiya istifadəçilərinə yüksəksürətli internet xidmətləri təqdim etmək məqsədi daşıyır.
IRIS² – “Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite” ifadəsinin qısaltmasıdır və Avropa İttifaqının Copernicus və Galileo-dan sonra üçüncü böyük kosmik proqramı hesab olunur.
Avropa Komissiyası layihənin həyata keçirilməsi üçün SES, Eutelsat və Hispasat-ın rəhbərlik etdiyi SpaceRISE konsorsiumu ilə 12 illik konsessiya müqaviləsi imzalayıb. Avropa Kosmik Agentliyi də layihənin texniki hazırlanması və həyata keçirilməsində əsas tərəfdaşlardan biridir.
Təxminən 290 peykdən ibarət olacaq
Avropa Komissiyasının hazırkı rəsmi məlumatlarına əsasən, IRIS² təxminən 290 peykdən ibarət çoxorbitli sistem kimi qurulacaq. Peyklər həm aşağı Yer orbitində (LEO), həm də orta Yer orbitində (MEO) yerləşdiriləcək.
Bu yanaşma aşağı orbitli peyklərin yaratdığı aşağı gecikmə müddətini orta orbitli peyklərin daha geniş əhatə dairəsi ilə birləşdirməyə imkan verəcək. Nəticədə Starlink kimi minlərlə peykdən ibarət nəhəng sistem yaratmadan daha az sayda peyklə geniş və təhlükəsiz rabitə şəbəkəsinin qurulması planlaşdırılır.
IRIS² layihəsinin ümumi dəyəri təxminən 10,6 milyard avro qiymətləndirilir. Bunun 6 milyard avrosunun Avropa İttifaqı, 550 milyon avrosunun ESA, 4 milyard avrodan çox hissəsinin isə özəl sektor tərəfindən maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulur.
İlk IRIS² peyklərinin 2029-cu ildə orbitə buraxılması, ilkin xidmətlərin 2030-cu ildə istifadəyə verilməsi və sistemin 2031-ci ildə tam əməliyyat mərhələsinə çatması planlaşdırılır.
IRIS² Starlink-dən nə ilə fərqlənəcək?
IRIS² peyklərin sayına görə SpaceX-in Starlink şəbəkəsi ilə müqayisədə xeyli kiçik olacaq. Lakin iki sistemin əsas məqsədləri də fərqlidir.
Starlink ilk növbədə qlobal kommersiya internet xidməti kimi inkişaf etdirildiyi halda, IRIS²-nin əsas prioritetlərindən biri Avropa İttifaqının dövlət qurumları və kritik infrastrukturları üçün təhlükəsiz, şifrələnmiş və dayanıqlı rabitə təmin etməkdir.
Sistemdən böhranların idarə olunması, sərhədlərin və ucqar ərazilərin müşahidəsi, humanitar yardım əməliyyatları, mülki müdafiə, dənizdə fövqəladə hallar, kritik enerji və maliyyə infrastrukturlarının rabitəsi kimi sahələrdə istifadə edilməsi nəzərdə tutulur.
IRIS² yalnız dövlət qurumları üçün nəzərdə tutulmayıb. Layihə çərçivəsində özəl şirkətlər və vətəndaşlar üçün də kommersiya rabitə xidmətlərinin yaradılması planlaşdırılır. Xüsusilə ənənəvi internet infrastrukturunun olmadığı və ya zəif olduğu ərazilərin yüksəksürətli peyk interneti ilə təmin edilməsi əsas hədəflər sırasındadır.
Beləliklə, IRIS² Starlink-in birbaşa surəti olmaqdan daha çox, Avropanın rəqəmsal və kommunikasiya suverenliyini gücləndirəcək strateji peyk infrastrukturu kimi formalaşdırılır.
