Təhlükəsiz və ucuz nüvə reaktorlarını necə tikmək olar? Deep Fission adlı startapın fikrincə, reaktorların yerin altına basdırılması həm qənaətcil, həm də təhlükəsiz bir həll təklif edir. Bəs gəlin görək, yerin altında daha ucuz və təhlükəsiz nüvə reaktoru tikmək həqiqətən də əlverişli olar?
Nüvə enerjisi nisbətən təmiz və sabit enerji vəd etsə də, təhlükəsizlik və iqtisadi narahatlıqlar bu texnologiyanın arxasında duran ən böyük mənfi cəhətlərdəndir. Bu səbəbdən ənənəvi atom elektrik stansiyalarının tikintisi yüksək xərclər və mümkün qəza təhlükələri səbəbindən tez-tez tənqid olunur. Bununla belə, Deep Fission adlı startap bu problemlərə innovativ həll təklif edir: nüvə reaktorlarını yerin dərinliklərində basdırmaq. Deep Fission qeyri-ənənəvi üsulla həm təhlükəsizlik, həm də xərc problemlərini həll etməyi hədəfləyir. Şirkətin təklifi diametri 76 sm-dən az olan kiçik reaktoru 1,6 kilometr dərinlikdə quyuya yerləşdirməkdir. Beləliklə, reaktor ətrafında ənənəvi elektrik stansiyalarında istifadə olunan qalın polad və beton konstruksiyalara ehtiyac aradan qaldırılır.
Modul mikroreaktor adlandırılan bu reaktorun 15 MVt gücündə olduğu bildirilir. Deep Fission-ın təklif etdiyi reaktor təzyiqli su reaktoru (PWR) texnologiyasına əsaslanır. Bununla belə, adi analoqlarından fərqli olaraq, bu reaktorlarda demək olar ki, heç bir hərəkət edən hissə yoxdur və bütün idarəetmə əməliyyatları uzaqdan həyata keçirilir. Reaktor 160 atmosfer təzyiq və 315 °C altında işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Quyunun dərinliyi reaktorun təzyiqini təmin edir və bu şəkildə bahalı təzyiq və soyutma sistemlərinə ehtiyac qalmır. Bu reaktorların yerin dərinliklərində bərk süxurlarla əhatə olunması mümkün qəza zamanı radiasiyanın ətraf mühitə sızması riskini demək olar ki, sıfıra endirir. İddiaya görə, hətta ən pis ssenaridə belə quyunun doldurulması və bağlanması kifayətdir. Lakin mümkün sızmanın yeraltı su ehtiyatlarına təsir edib-etməyəcəyi barədə məlumat verilmir.
Ənənəvi atom elektrik stansiyalarının ən böyük xərc maddəsi olan tikinti xərcləri Deep Fission-un innovativ dizaynı ilə xeyli azaldılır. Məlum olduğu kimi, reaktorun ətrafında bir metr qalınlığında polad və beton konstruksiya tikilir. Digər tərəfdən, Deep Fission reaktorunda texniki xidmət və ya yoxlama lazım olduqda, bu kiçik reaktorlar kabel sistemi ilə bir-iki saat ərzində səthə çıxarıla bilər. Bundan əlavə, reaktorun konstruksiyası özünü məhdudlaşdıran xüsusiyyətlərə malikdir. Belə ki, həddindən artıq istiləşmə zamanı avtomatik olaraq sönür. Deep Fission bu konsepsiyanı həyata keçirmək üçün ABŞ Enerji Departamentinə müraciət prosesinə başlamışdır. Əgər bu layihə uğurlu olarsa, nüvə enerjisi sahəsində yeni era başlaya bilər.
