Marsda oksigen istehsal edilməsi və yaxud hər hansı yol ilə yaradılması dövrümüzün ən aktual məsələlərindən biridir. ABŞ və Amerika fiziklərinin yeni icadı Mars planetində oksigenin istehsalına imkan verəcək. Yeni plazma qurğusu hesabına Mars atmosferində mövcud olan karbon qazı molekullarından oksigeni çıxarmaq mümkün olacaq. Belə ki, mövzu ilə bağlı açıqlamanı Amerika Fizika İnstitunun mətbuat xidməti yayıb.
Lissabon Universitetinin (Portuqaliya) dosenti Vasko Qerra qeyd edir:
“Biz təxmin edirik ki, yüksək enerjili elektronların CO2 molekulları ilə toqquşması bu maddənin parçalanmasına və ya istiliyin ayrılmasına səbəb olacaq. Bu enerji eyni zamanda karbon qazını parçalamaq üçün istifadə olunacaq. Fransa və Hollandiyadan olan həmkarlarımızla birlikdə biz bu fərziyyəni eksperimental olaraq təsdiq etməyi bacardıq”
Mars üçün oksigen araşdırmasına Elon Musk da dəstək verir
Son 6 il ərzində Elon Musk tərəfindən verilən dəstək ilə, elm adamları Mars və digər planetlərin kolonizasiyası haqqında ciddi araşdırmalar aparır. Bunun üçün hal-hazırda yaşayış üçün əsas problemlərə həll tapmaq lazımdır. Yəni, planetin yerli resurslarından istifadə edərək enerji, oksigen, su və qida istehsal etməyi öyrənmək.
Vasko Qerra və onun həmkarları qeyd edir ki, oksigen istehsalı Marsa gedəcək ilk kolonistlərin qarşılaşacağı ən vacib və ən çox enerji tələb edən tapşırıqlardan biri olacaq. Bu tapşırığı həyata keçirə bilmək üçün isə alimlər yeni qurğu üzərində işləyirlər. Yeni sistem ilə Mars planetinin havasından və torpağından oksigen istehsal etmək mümkün olacaq.
Marsda oksigen istehsal edən cihaz
Belə sistemlərdən biri MOXİE adlanır və o “Perseverance” roverində quraşdırılıb və Marsda uğurla sınaqdan keçirilmişdir. MOXİE karbon qazını udur və onu 800°C dərəcəyə qədər qızdırır. Sonra CO2-ni oksigen (O2) və karbon monoksit (CO) kimi parçalayan xüsusi keramika materialından keçirir. Avropa və ABŞ fizika alimləri MOXİE sisteminin alternativini hazırlayıblar. Yeni həll daha kompakt və oksigen istehsalında daha effektivdir.
Nəzəri olaraq yeni həll CO2 molekulları dəqiq müəyyən edilmiş xüsusiyyətlərə malik elektron şüaları ilə tez-tez toqquşduqda, CO2-nin karbon monoksit və oksigenə bölünməsinə imkan verir.
Yaxın 10 ildə Marsda nəfəs almaq mümkün olacaq.
Qerra və onun həmkarları yeni həll ilə bir sıra eksperimentlər aparıblar. Təcrübə zamanı (inhomogeneous) qeyri-homogen plazma içərisində olan oksigen, karbonmonoksit və karbon qazının qarşılıqlı təsiri araşdırılıb. Bu təcrübələrdə oksigen və dəm qazı birləşməyib, həmçinin yeni CO2 molekulları yaranmayıb.
Tədqiqatçıların sözlərinə əsasən, plazmanın köməkliyi ilə oksigen istehsalı yüksək təzyiq və Mars planetinin havasının 30-40 dərəcədən yuxarı qalxmasını tələb etmir. Alimlərinin fikrinə görə, bu icad hesabına gələcəkdə Marsda oksigen istehsalı zamanı enerji və resurs sərfiyyatı ciddi şəkildə azalacaq.
