COP29 iqlim sammiti fonunda Bloomberg qarşıdan gələn iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə perspektivlərinə dair məqalə dərc edib. Belə ki, beş il ərzində, hədəflərin artıq yerinə yetirilməyəcəyi və ya onlara nail olmaq üçün üçqat səy və resurslar tələb olunacağı bir səviyyəyə gəlib çata bilərik. Bu, əsrin ortalarına qədər iqlim dəyişikliyinə qalib gəlmək vəzifəsini daha da çətinləşdirir, lakin biz cəhd etməyə davam etməliyik, çünki həyatlar və iqtisadiyyatlar təhlükə altındadır.
2023-cü ildə iqlim dəyişikliyi ilə bağlı aparılan elmi araşdırmalar karbon qazı emissiyalarının yenidən ən yüksək həddə çatdığını göstərir. Bu, hökumətlərin, şirkətlərin və təşkilatların səylərinə baxmayaraq baş verib. Maraqlısı budur ki, istixana qazı emissiyalarının əhəmiyyətli bir hissəsi ABŞ-ın payına düşür. Donald Trampın bu ölkənin prezidenti seçilməsi bir çox ekoloji təşəbbüslərin miqyasının azaldılması hesab olunur, çünki, Donald kampaniya çıxışları zamanı dəfələrlə bu mövzuda bəyanlar edib. Başqa sözlə, ABŞ-da ekoloji vəziyyət 2030-cu ilə qədər çətin ki, yaxşılaşsın və hətta daha da pisləşə bilər.
Qeyd edək ki, iqlim dəyişikliyi nəticəsində ortaya çıxan qlobal istiləşmə təkcə insanların sağlamlığına və həyatına deyil, həm də iqtisadiyyata təhlükə yaradır. Qeyri-kommersiya təşkilatı olan Karbon Açıqlama Layihəsi (CDP) temperaturun 1°C artmasının qlobal ümumi daxili məhsulu 12% azaldacağını təxmin edir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin hesablamalarına görə, 2010-2023-cü illər arasında günəş enerjisi gücü təxminən 40 dəfə, külək enerjisi isə təxminən altı dəfə artacaq. Əvvəlki itkiləri kompensasiya etmək üçün qalan beş il ərzində daha çox iş görülməlidir. Məsələn, 2023-cü ildə qlobal miqyasda təxminən 0,5 TW bərpa olunan enerji əlavə olunacaq. Bu o deməkdir ki, 2030-cu ilə qədər daha 7,3 TW yaşıl enerji əlavə edilməlidir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2023-cü ildə bütün mənbələrdən, o cümlədən çirkli mənbələrdən 9 TVt-dan bir qədər az enerji istehsal olunacaq. Buna görə də 2030-cu ilə qədər bərpa olunan enerji mənbələri qlobal istehsalın 80 faizindən çoxunu təşkil etməlidir. Bu planı həyata keçirmək üçün 2023-cü ildə 623 milyon dollar olan sektora hər il ən azı 1 trilyon dollar sərmayə qoyulmalıdır.
Bərpa olunan enerjidən istifadə üzrə lider Çindir. Hindistan və bəzi digər inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar da yaşıl potensialdan istifadənin ön sıralarında olmaq niyyətindədirlər. Bütün dünyada elektrik enerjisi istehlakı artır, bu tendensiya enerji planlaşdırmasında nəzərə alınmalıdır. İqlim gündəminə əhəmiyyətli zərbə süni intellektdən gəlib. Süni intellekt platformaları və məlumat mərkəzləri (DPC) gücləndikcə texnoloji sənaye liderlərinin enerji istehlakı sürətlə artıb. Google, Meta, Alphabet, Amazon, Microsoft və Apple kimi qabaqcıl şirkətlər öz vədlərini və iqlim hədəflərini unudaraq enerji istehlaklarını yuxarıda qeyd olunan səviyyələrdə artırıblar. Bunun qısa müddətdə məcburi tədbir olduğu bildirilir. Hətta onların sözlərinə görə, tezliklə “daha ağıllı” süni intellekt qlobal iqlim istiləşməsinin qarşısını almaq üçün bir yol tapacaq. Bunun üçün isə onu kifayət qədər gücləndirmək və nəticə gözləmək kifayət edir.
Son rəqəmlərə görə, Google-un emissiyaları 2020-ci ilə nisbətən təxminən üçdə iki, Meta-nın isə təxminən 64 faiz artdığını bildirir. Facebook-a məxsus dünya üzrə məlumat mərkəzlərində elektrik istehlakı isə son 5 ildə 3 dəfə artaraq 15 milyon MVt/saata çatıb. Bununla belə, Amazon bərpa olunan enerji kreditlərinin alınması ilə bağlı tənqidlərlə üzləşsə də, son iki il ərzində çirklənmənin azaldığını bildirib. Bu arada Apple bildirir ki, daha təmiz enerji mənbələrini əməliyyatlarına daxil etmək və təkrar emalı təkmilləşdirmək səyləri 2015-ci ildən bəri emissiyaları yarıdan çox azaldıb. 2021-ci ilin mühüm nailiyyətlərindən biri də dünya meşələrinin 90 faizini təşkil edən 130 ölkənin liderlərinin meşələrin qırılmasına ən qısa zamanda son qoymağa razılıq vermələri olub. Meşələr karbonu udur, məhsulların genişlənməsinin qarşısını alır və yanacaq kimi istifadə edilmədikdə karbon izlərini azaldır. . Bununla belə, reallıqda meşələr getdikcə artan sürətlə məhv olmaqda davam edir və heç bir azalmadan söhbət gedə bilməz. Meşələrin qırılmasına qarşı sanksiyalar və ticarət məhdudiyyətləri tətbiq etmək cəhdləri ticarət tərəfdaşları və fermerlər tərəfindən müqavimətlə qarşılanır. Bu sahədə daha sərt qanunvericiliyə ehtiyac var, lakin milli hökumətlər bu məsələyə ciddi yanaşmır.
