İllərdir elm aləmində ümumi konsensus belə idi ki, insanlar yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra yeni neyronlar istehsal etməyi dayandırırlar. Elm aləmində ümumi qəbul edilən bu inanca görə, yetkin insanın beynində hüceyrə yenilənməsi demək olar ki, qeyri-mümkündür və öyrənmə və ya yaddaş kimi funksiyalar yalnız mövcud beyin hüceyrələri ilə həyata keçirilir. Bununla belə, İsveçdəki Karolinska İnstitutunun alimləri tərəfindən nəşr olunan yeni araşdırma bu inancın əsaslarını sarsıdacaq tapıntıları ortaya qoyur. Yeni araşdırmaya görə insan beyni inanılanın əksinə qocaldıqca neyron istehsalını dayandırmırmış.
Araşdırmaya görə, illərdir inanılanın əksinə olaraq, insan beyni qocalana qədər yeni neyronlar istehsal etməyə davam edir. Bu istehsal, öyrənmə, yaddaş və emosional tarazlıq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən hipokampus bölgəsində baş verir. Yeni nəşr olunan bu araşdırma 2013-cü ildə Karolinska İnstitutunda aparılan və böyüklərdə də yeni neyronların əmələ gələ biləcəyini ortaya qoyan bir araşdırmanın davamıdır. O dövrdə beynin müəyyən hissələrində hüceyrələrin doğum tarixləri karbon-14 izotoplarından istifadə edilməklə hesablanırdı ki, bu da yetkinlərin beynində yeni neyronların mövcudluğunun ilk konkret sübutu hesab edilirdi. Ancaq bu müşahidə bu hüceyrələrin mənşəyi haqqında dəqiq məlumat vermədi. Yeni araşdırma bu boşluğu doldurur: Tədqiqatçılar hipokampusdakı neyronların birbaşa progenitor hüceyrələrdən əmələ gəldiyini və bu hüceyrələrin qocalıqda belə bölünməyə davam etdiyini ortaya qoydular. Tədqiqata rəhbərlik edən professor Jonas Frisénin açıqlamasına görə, “Bu araşdırma ilə biz indi yeni neyronların mənbəyini birbaşa müəyyən edə bilərik. Bu, yetkinlərin beynində hələ də aktiv hüceyrə istehsal prosesinin olduğunu təsdiqləyir.”
Komanda körpəlikdən 78 yaşa qədər olan fərdlərə aid beyin toxumalarını tədqiq edib. Bu müayinələrdə nəinki əcdad hüceyrələrinin olduğu, həm də aktiv şəkildə bölündüyü açıq şəkildə müşahidə olunub. Tədqiqatçılar bu prosesi daha yaxşı başa düşmək üçün qabaqcıl üsullardan istifadə ediblər. Gen fəaliyyəti təkhüceyrəli nüvə RNT ardıcıllığından istifadə edərək xəritələnmişdir; Hüceyrələrin inkişaf mərhələləri daha sonra maşın öyrənməsi və axın sitometriyasından istifadə edərək təhlil edildi. RNAscope və Xenium məkan transkriptomik vasitələrindən istifadə edərək görüntüləmə, yeni neyronların öyrənmə və yaddaş funksiyaları ilə əlaqəli hipokampus bölgəsi olan “dentat girusunda” istehsal edildiyini qəti şəkildə ortaya qoyub. Tədqiqat nəinki böyüklərin beynində yeni neyronların meydana gəlməsini sənədləşdirdi, həm də bu prosesin insandan insana çox fərqli olduğunu ortaya qoydu. Bəzi fərdlərdə çoxlu prekursor hüceyrələr olsa da, digərlərində belə hüceyrələr demək olar ki, yox idi. Bu, beyin hüceyrələrinin yenilənməsində genetik faktorların və ya həyat tərzi faktorlarının nə qədər rol oynadığı sualını gündəmə gətirdi.
Tədqiqat nəinki böyüklərin beynində yeni neyronların meydana gəlməsini sənədləşdirdi, həm də bu prosesin insandan insana çox fərqli olduğunu ortaya qoydu. Bəzi fərdlərdə çoxlu prekursor hüceyrələr olsa da, digərlərində belə hüceyrələr demək olar ki, yox idi. Bu, beyin hüceyrələrinin yenilənməsində genetik faktorların və ya həyat tərzi faktorlarının nə qədər rol oynadığı sualını gündəmə gətirdi.
