Keçmiş Google X icraçısı Mo Qawdat, dünyanın çox yaxın gələcəkdə süni intellektin yaratdığı qaranlıq bir dövrə qədəm qoyacağını proqnozlaşdırır. “Bir CEO-nun gündəliyi” podkastında danışan Gawdat, bəşəriyyətin azadlıq, insan münasibətləri, məsuliyyət, həqiqət və güc kimi əsas dəyərlərinin süni intellekt tərəfindən dərindən sarsılacağını bildirib. Qawdata görə, bu distopiya prosesinin başlanğıcı çox da uzaqda deyil. Belə ki, artıq dağıdıcı təsirlərin izləri keçən ilin sonlarından bəri görünməyə başlayıb və vəziyyətin 2027-ci ildən sonrakı 12-15 il ərzində daha da pisləşəcəyi proqnozlaşdırılır. Gawdat-ın əvvəllər optimist baxışını dəyişdirən, süni intellektin inkişafının gözlənilməz sürətlə inkişafıdır.
Bununla belə, Gawdat süni intellektə bu qaranlıq baxışın birbaşa səbəbi kimi baxmır. O, süni intellektin mövcud sosial problemləri və bəşəriyyətin “səfehliyini” böyüdən böyüdücü şüşə rolunu oynadığını iddia edir. “Süni intellektdə qətiyyən səhv bir şey yoxdur. Maşınların yüksəliş dövründə bəşəriyyətin dəyərlərində səhv olan çox şey var” deyir. Süni intellekt əvvəlcə həyatı asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Onun məqsədi milyonlarla insanın daha az yorulmasına və daha məhsuldar olmasına imkan verən gündəlik işləri avtomatlaşdırmaq idi. Lakin kapitalizmin hökm sürdüyü dünyada bu utopiya sürətlə dağılır. Şirkətlər işçilərin sayını azaltmaq, işə qəbulu məhdudlaşdırmaq və ya mövcud işçilərə daha çox yük qoymaq üçün süni intellektdən istifadə edirlər. İndiyə qədər bütün texnoloji irəliləyişlər insan bacarıqlarını və dəyərini artırmaq məqsədi daşıyırdı. Bununla belə, müasir dünyanı formalaşdıran inkişafların əksəriyyəti hakim dəyər olan kapitalizm çətiri altında meydana çıxıb. Ona görə də texnologiya kapitalizm məntiqi ilə formalaşır.
Bu, digər texnologiyalarda da müşahidə edilmişdir. Sosial media bizi bir-birimizə yaxınlaşdırmaq əvəzinə təcrid edir, mobil telefonlar isə az işləmək əvəzinə bizi daha çox məşğul edir. Təbii ki, buradan çıxarmamalı olduğumuz nəticə budur ki, kapitalizm faydasızdır. Gawdat-a görə, süni intellekt insanların bacardığı pisliyi də nəzarətsiz şəkildə artıracaq. Bu yaxınlarda süni intellektlə yaradılmış saxta seksual videolar, avtonom silahlar və orduda generativ süni intellektdən istifadə bu narahatlıqları təsdiqləyir. Məsələn, Elon Muskın chatbotu Grok-un yeni şəkil və video yaratma xüsusiyyəti hazırda əsasən kişilərin cinsi fantaziyalarını vizuallaşdırmaq üçün istifadə olunur. Bundan əlavə, süni intellektlə işləyən fırıldaqçılar da xeyli artıb. Bu arada, AI kütləvi miqyasda sosial nəzarət üsullarını inkişaf etdirir. Gawdat, Çinin kütləvi nəzarət infrastrukturunun ən məşhur nümunəsi olmaqla, əhəmiyyətli bir güc konsentrasiyasını qeyd edir. Bu qaranlıq dünyagörüşü ilə yanaşı, AI müsbət dəyişikliklərə yol açmağa davam edir. Süni intellektin elmi kəşflərə, xüsusən kosmos, təhsil, tibb və əczaçılıq tədqiqatlarına verdiyi töhfələr nəzərəçarpacaq dərəcədə artır. Qawdat hesab edir ki, bu cür irəliləyişlər sayəsində gələcəkdə utopiyalar yaratmaq üçün süni intellektdən istifadə etmək mümkündür. Ancaq bu baş verməmişdən əvvəl bəşəriyyət öz zəiflikləri ilə üzləşməlidir.
- distopiya – utopiya anlayışının tam tərsidir. Totalitarizmin mövcud olduğu cəmiyyət, insanların azadlığının məhdudlaşdırılması deməkdir
