Çinin uzun müddətdir məxfi saxladığı təkrar istifadə edilə bilən kosmik təyyarəsinin ilk yüksəkkeyfiyyətli görüntüsü ictimaiyyətə təqdim olunub. ABŞ-nin kommersiya peyki tərəfindən çəkilən foto aparatın quruluşunun ABŞ Kosmik Qüvvələrinin X-37B kosmik təyyarəsinə bənzədiyini göstərir.
Görüntü 2024-cü ildə ABŞ-nin Maxar şirkətinə məxsus müşahidə peyklərindən biri tərəfindən çəkilib. Hazırda Vantor adı ilə fəaliyyət göstərən şirkətin əldə etdiyi foto ABŞ Müdafiə Kəşfiyyatı Agentliyinin kosmik təhlükələrlə bağlı məxfilikdən çıxarılmış hesabatında yayımlanıb.
Əslində, Çin kosmik təyyarəsinin peykdən müşahidə edildiyi barədə məlumat hələ 2024-cü ildə Cənubi Koreyada keçirilən konfransda açıqlanmışdı. Lakin aparatın ümumi formasını göstərən görüntü həmin vaxt ictimaiyyətə təqdim edilməmişdi.
Yeni fotoda kosmik təyyarənin delta formalı qanadları, yük bölməsinin qapıları, istilikdən qoruyucu örtüyü və günəş panellərinin yerləşdiyi arxa hissəsi seçilir.
Bu konstruksiya ABŞ-nin X-37B orbital aparatına bənzəyir. Hər iki vasitə ənənəvi daşıyıcı raketlə orbitə çıxarılır, kosmosda müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirir və missiya başa çatdıqdan sonra atmosferə daxil olaraq uçuş-enmə zolağına enə bilir.
Çin 2020-ci ildən etibarən bu tip eksperimental kosmik aparatlarla dörd missiya həyata keçirib. Bəzi missiyalar təxminən doqquz ay davam edib. Dördüncü kosmik təyyarə isə fevral ayında orbitə göndərilib və yayılan məlumatlara əsasən, hələ də kosmosdadır.
Bununla belə, Çinin neçə belə aparata sahib olduğu və onların orbitdə konkret hansı tapşırıqları yerinə yetirdiyi rəsmi şəkildə açıqlanmır.
Müqayisə üçün, ABŞ Kosmik Qüvvələrinin sərəncamında iki X-37B kosmik təyyarəsi var. Bu aparatlar indiyədək ümumilikdə səkkiz missiyada istifadə olunub. Ən uzun uçuş isə təxminən iki il yarım davam edib.
X-37B-nin bəzi texniki xüsusiyyətləri və elmi sınaqları məlum olsa da, onun orbitdə həyata keçirdiyi fəaliyyətin böyük hissəsi məxfi saxlanılır.
Çin kosmik təyyarəsi ilə bağlı ən maraqlı məqamlardan biri orbitdə həyata keçirilən qeyri-adi manevrlərdir.
Astrofizik Conatan Makdauellin açıq orbital izləmə məlumatları əsasında apardığı təhlilə görə, Çin aparatı orbitə kiçik obyekt buraxıb və daha sonra həmin obyektə yenidən yaxınlaşıb.
Oxşar manevrlərin bir neçə dəfə təkrarlandığı bildirilir. Hətta kosmik təyyarənin obyekti robot qolu vasitəsilə tutmuş ola biləcəyi ehtimal edilir. Lakin bu əməliyyatın həqiqətən baş verdiyini təsdiqləyən birbaşa müşahidə yoxdur.
Belə texnologiyalar gələcəkdə peyklərin orbitdə təmiri, onlara texniki xidmət göstərilməsi, yanacaq doldurulması və kosmik obyektlərin yerinin dəyişdirilməsi üçün istifadə oluna bilər.
Eyni zamanda, bu imkanlar hərbi baxımdan da maraq doğurur. Çünki orbitdə digər obyektlərə yaxınlaşmaq və onlarla qarşılıqlı fəaliyyət göstərmək bacarığı həm mülki, həm də hərbi məqsədlər üçün tətbiq edilə bilər.
ABŞ Müdafiə Kəşfiyyatı Agentliyinin hesabatında Çinin peyk əleyhinə sistemlər, yerüstü lazer texnologiyaları və orbitdə yanacaq doldurma imkanları üzərində apardığı işlər də qiymətləndirilir. Bununla belə, hesabatda qeyd olunan bəzi imkanlar kəşfiyyat qiymətləndirmələrinə əsaslanır və onların hamısının artıq istifadəyə verildiyi təsdiqlənməyib.
Qərb mənbələrində Çin kosmik təyyarəsi adətən «Şenlun» adı ilə təqdim olunur. Çin dövlət mediası isə aparatı «təkrar istifadə edilə bilən eksperimental kosmik aparat» adlandırır.
Çin tərəfi indiyədək kosmik təyyarənin dəqiq texniki xüsusiyyətləri, missiyalarının məqsədləri və orbitdə həyata keçirilən sınaqlar barədə ətraflı məlumat açıqlamayıb.
