Buynuz qişanın nə olduğunu bilmirsinizsə, gəlin ilk olaraq gözünüzdə buynuz qişanın harada yerləşdiyini sizə izah edək. Loru dildə ifadə etsək, öz gözünüzdə çox görməsəniz də başqasının gözünə yandan baxdıqda böyük bir ehtimalla göz bəbəyinin üzərində qabarıqlıq görmüsünüz. Həmin hissə buynuz qişası adlanır. Buynuz qişasının köməyi ilə gözünüz xarici zədələrdən qorunur və xüsusilə də işığın düzgün sınmasında, fokuslanmasından əhəmiyyətli rol oynayır. Çox təəssüf ki, hər il bir milyondan çox insanın buynuz qişasında yaranan bəd xəstəliklər korluğa gətirib çıxarır. Görmənin bərpa olunması üçün isə yalnız fərqli bir donordan buynuz qişanın nəql edilməsi lazım gəlir. Lakin Alimlər, 10 ildir üzərində işlədikləri biosintetik buynuz qişa ilə bağlı sevindirən xəbəri veriblər.
20 könüllü pasient üzərində test edilən biosintetik buynuz qişa uğurlu nəticə verib
Heyifləndirici bir fakt da olsa buynuz qişasında problem olan hər 70 insandan yalnız 1 nəfər donor tapa bilir. Tapılan donorları da orqanizmin necə qəbul edəcəyi dəqiq bilinmir. Nature Biotechnology jurnalında yayımlanmış məlumata görə, 10 ildir üzərində işlənilən biosintetik buynuz qişa həqiqətən verilən əməyin qarşılığını ödəyib.
Buynuz qişasında problem olan 14 kor, 6 demək olar görə bilməyən xəstə biosintetik buynuz qişa nəql edilməsinə razı olub. Qeyd edilir ki, 20 pasientin hamısı görmə qabiliyyətini bərpa etməyi bacarıb. Üstəlik həqiqi donordan fərqli olaraq biosintetik buynuz qişasından heç bir orqanizm imtina etməyib və əks təsir yaşanmayıb. Sadəcə 8 həftə ərzində xüsusi göz damcıları ilə buynuz qişası orqanizm tərəfindən tamamilə qəbul edilib. Bundan fərqli olaraq, insan mənşəli buynuz qişası nəqlindən sonra göz damcılarının qəbul edilməsi bir neçə ilə qədər uzana bilməkdədir. Biosintetik buynuz qişanın insan mənşəli donorlardan digər bir fərqi isə iki ilə qədər istifadə üçün saxlanıla bilməsidir.
Alimlər məqalədə bir şeyi xüsusilə vurğulayırlar:
Biz biosintetik buynuz qişasını hazırlayarkən təkcə “varlıları” yox, hamını düşünmüşük. Biosintetik buynuz qişanın ucuz olması üçün çox çalışmışıq. Ona görə də dünyanın hər yerində istifadə edilə biləcək.
Buynuz qişası donuz dərisindən əldə edilən kollagen ilə istehsal edilir. Kollagenin nə olduğunu bilmirsinizsə, sapşəkilli zülallara deyilir və toxumanın əsasını formalaşdırır. İnsan mənşəli kollagenlər başlarda test edilib. Lakin işin çətinləşməsi, effektivliyinin azalması, baha olması və digər səbəblər ilə donuz mənşəli biosintetik kollagenə keçid edilib.
İnsan üzərində testlər uğurla başa çatdığı üçün, geniş miqyaslı kliniki testlərdən sonra biosintetik buynuz qişası bütün dünyaya yayılmağa başlayacaq.
