Azərbaycanın milli domeni olan .az 25 avqust 1993-cü ildə ilk dəfə istifadəyə verilib. Artıq 30 ildir ki, bu domen qlobal internet şəbəkəsində ölkəmizə məxsus milli seqmenti əks etdirir. İndiyə qədər .az domenində 39617 veb-saytın qeydiyyatdan keçdiyi bildirilir. Bu domenlərin qiyməti təqribən 23 ABŞ dolları (təxminən 39 manat) təşkil edir.
Domenlər ölkələrin internet kodları ölkə və ya müstəqil ərazi tərəfindən istifadə edilən domen kodlarıdır. Bu kodlar iki hərfdən ibarət olub, əksəri “İSO 3166-1 alfa-2” ölkə kodlarına uyğun gəlir. Ümumiyyətlə, 243 ölkə internet kodu var. Hər ölkə öz domen kodu üçün qaydalar təyin edir. Bəziləri hətta digər istifadəçilərə həmin ölkənin domen kodunan istifadə etməyə icazə verir. Məsələn, Avstriya (.at) və Kokos adaları (.cc). Digər ölkələr yalnız öz istifadəçılərinə domendən istifadəyə icazə verirlər.
Hər bir ölkə adına uyğun xüsusi domenə malikdir. Məsələn, AZ – Azərbaycanın internetdə qəbul edilmiş və BMT-nin Beynəlxalq Standartlar Qurumu tərəfindən təsdiq edilmiş domenidir. Funksional domenlər isə (.com, .org, .net, .info və s) internet resursunun fəaliyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir: kommersiya saytları – COM, rəsmi dövlət saytları – GOV, təşkilat saytları – ORG, hərbi mövzuda saytlar – MİL, təhsil haqqında saytlar – EDU və s. kimi adlandırılırlar. Funksional domenlərin paylanması ilə əvvəllər yalnız İnterNic Beynəlxalq təşkilatı məşğul olurdusa, 1999-cu ildən domen adlarının qeydiyyatdan keçirilməsi ilə dünyada bir çox nüfuzlu təşkilatlar məşğuldurlar.
Domen adı mülkiyyət hüququnun obyekti deyil və alqı-satqı müqaviləsinin obyekti ola bilməz, domenin başqa fiziki və ya hüquqi şəxsə keçməsi yalnız sifarişçinın yazılı müraciəti əsasında həyata keçirilməlidir. İnternetin kütləviliyinin artması ilə ünvanlarla əlaqədar alver və sui-istifadələrin sayı çoxalmışdır. Problemin həlli üçün mexanizmlər işlənmiş və vasitələr təqdim edilib, eyni zamanda prinsipial xüsusiyyətlər göstərilib. “.az” milli domeni ilə bağlı səlahiyyətləri hazırda Rəqəmsal İnkişaf və nəqliyyat Nazirliyi Nazirlər Kabineti ilə birgə həyata keçirir.
Domen adları qeydiyyatdan keçərkən qeydiyyat haqqında məlumatlar DNS-in reyestrində yerləşdirilir. DNS-in reyestrində yerləşdirilmiş verilənlər qeydiyyatdan keçənlərin əsas informasiya mənbəyidir.
Qeyd edək ki, 2017-ci il martın 17-də “.Az” domeni ilə bağlı Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış Qanun qüvvəyə minib.
