İsrailin reklam texnologiyaları sahəsində fəaliyyət göstərən Discover-Tech şirkətinin dünyanın 100-dən çox ölkəsində Starlink istifadəçilərini hədəf alan genişmiqyaslı reklam fəaliyyəti həyata keçirdiyi aşkarlanıb. Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri bu fəaliyyətin istifadəçilərin yerləşdiyi məkanları müəyyənləşdirmək və onların internetdəki hərəkətlərini izləmək məqsədi daşıya biləcəyini bildirirlər.
Trend Micro şirkətinin TrendAI tədqiqat qrupunun araşdırmasına əsasən, Discover-Tech 100-dən çox ölkədə Starlink istifadəçilərinə yönəlmiş reklam hərraclarında ən fəal iştirakçılardan biri olub.
Araşdırmaçılar şirkətin fəaliyyətini adi reklam kampaniyalarından fərqləndirən şübhəli məqamlar müəyyən ediblər. Xüsusilə Starlink bağlantılarından istifadə edən şəxslərə yönəlmiş reklam təkliflərinin qeyri-adi dərəcədə yüksək olması diqqət çəkib.
Məsələ burasındadır ki, rəqəmsal reklam sistemləri istifadəçilər haqqında müəyyən texniki məlumatları reklam hərraclarında iştirak edən şirkətlərlə paylaşa bilir. Bu məlumatlara IP ünvanları, cihaz xüsusiyyətləri və təxmini coğrafi mövqe kimi göstəricilər daxil ola bilər.
Reklam şirkətləri həmin məlumatları toplayaraq başqa mənbələrlə birləşdirdikdə istifadəçilərin kimliyini müəyyənləşdirmək və onların fəaliyyətini izləmək imkanları əldə edə bilərlər.
TrendAI oktyabrın 15-də yayımladığı hesabatda şübhəli fəaliyyəti «Shadow-Earth-79» kod adı ilə təqdim edib. Hesabatda şirkətin adı birbaşa açıqlanmasa da, məsələ ilə tanış olan altı mənbə bu kod adının Discover-Tech-ə aid olduğunu bildirib.
Discover-Tech bundan əvvəl də reklam sistemlərindən istifadə etməklə mobil cihazlara istifadəçinin reklama toxunmasına ehtiyac olmadan casus proqramların çatdırılması ilə bağlı iddialarda hallanıb.
Məlumatlara görə, şirkətlə əlaqələndirilən reklamlar 120 mindən çox internet saytında və 75 mindən artıq mobil tətbiqdə nümayiş etdirilib. Reklamların gündəlik göstərilmə sayı isə 10 milyona çatıb.
Kanadanın Citizen Lab tədqiqat mərkəzi və reklam təhlükəsizliyi üzrə ixtisaslaşan Confiant şirkəti də Discover-Tech-in fəaliyyətini araşdırıb.
Hər iki təşkilat şirkətin reklam hərracları sistemindən sui-istifadə etdiyini və reklamlarının media qurumları, dövlət təşkilatları və texnologiya şirkətləri ilə əlaqəli həssas şəbəkələrdə göstərildiyini bildirib.
Araşdırmaların ardından Google, Comcast və bir sıra digər şirkətlər Discover-Tech-i öz reklam platformalarından uzaqlaşdırıb.
Ən azı bir böyük ABŞ texnologiya şirkəti və beynəlxalq təşkilat isə əməkdaşlarının bu fəaliyyət çərçivəsində hədəfə alınıb-alınmadığını araşdırmağa başlayıb.
TrendAI hesabatında diqqətçəkən məqamlardan biri də şübhəli reklam fəaliyyətinin coğrafiyasıdır.
Məlumata görə, Shadow-Earth-79 Suriya, Liviya, Yəmən və Cənubi Sudanda ən çox reklam satın alan tərəf olub. Əfqanıstanda isə ikinci yerdə qərarlaşıb.
Tədqiqatçılar münaqişələrin davam etdiyi və ya beynəlxalq sanksiyaların tətbiq olunduğu bu ölkələrdə adi kommersiya reklamlarına tələbatın aşağı olmasına baxmayaraq belə yüksək fəallığın qeydə alınmasını şübhəli hesab edirlər.
Macarıstan, İsrail, Misir, Azərbaycan və Venesuelada da reklam hərraclarında qeyri-adi dərəcədə yüksək qalibiyyət göstəriciləri aşkarlanıb.
Araşdırmada Azərbaycanın adının çəkilməsi ölkədəki Starlink istifadəçilərinin konkret olaraq izlənildiyini təsdiqləmir. Söhbət reklam sistemlərində qeydə alınmış şübhəli fəallıq göstəricilərindən gedir.
Starlink istifadəçilərinə marağın artmasının əsas səbəblərindən biri bu xidmətin ənənəvi internet provayderlərindən fərqli işləməsidir.
SpaceX şirkətinə məxsus Starlink internet bağlantısını yerli telekommunikasiya infrastrukturu əvəzinə peyklər vasitəsilə təmin edir. Bu xüsusiyyət bəzi ölkələrdə internet məhdudiyyətlərini aşmağa imkan verir.
Xidmət münaqişə bölgələrində xüsusilə əhəmiyyətlidir. Məsələn, Ukrayna ordusu Starlink-dən cəbhə xəttində rabitənin təmin olunması və pilotsuz uçuş aparatları ilə bağlı əməliyyatlarda istifadə edir.
Bundan əvvəl İsrailin Haaretz qəzeti və Intelligence Online nəşri İsraillə əlaqəli şirkətlərin Starlink istifadəçilərini müəyyənləşdirmək və izləmək üçün texnologiyalar təklif etdiyini yazmışdı.
Həmin məlumatlarda reklam sistemlərindən əldə edilən informasiyaların bu prosesdə mühüm rol oynadığı bildirilirdi.
Bununla belə, hazırkı araşdırma Discover-Tech-in bütün Starlink istifadəçilərini faktiki olaraq izlədiyini və ya onların cihazlarına casus proqram yerləşdirdiyini sübut etmir. Aşkarlanan məlumatlar reklam infrastrukturundan müşahidə və potensial hədəfləmə məqsədilə istifadə olunmuş ola biləcəyinə dair ciddi şübhələr yaradır.
Hadisə rəqəmsal reklam sistemlərinin yalnız marketinq məqsədləri üçün deyil, istifadəçilər haqqında məlumat toplamaq və onları izləmək üçün də sui-istifadə riski daşıdığını bir daha gündəmə gətirir.
