ABŞ Müdafiə Nazirliyinə bağlı DARPA və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri (USAF) süni intellekt texnologiyaları sahəsində növbəti mühüm uğura imza atıb. Qurumlar süni intellekt tərəfindən idarə olunan modernləşdirilmiş F-16 qırıcı təyyarəsinin uğurlu sınaq uçuşunu həyata keçiriblər.
Bu sınaq köhnə nəsil F-16 təyyarəsinin sonradan süni intellektlə təchiz edilərək avtonom idarə olunduğu ilk nümunələrdən biri hesab edilir.
Süni intellekt təyyarəni idarə edir
Layihə VENOM (Viper Experimentation and Next-gen Operations Model) proqramı çərçivəsində hazırlanmış VENOM Autonomy Kit sistemi üzərində qurulub.
Bu sistem təyyarənin əsas uçuş proqramını dəyişdirmədən ona “rəqəmsal pilot” əlavə edir. Süni intellekt yalnız uçuşu deyil, həm də:
- sensorların idarə olunmasını;
- missiya sistemlərinin işləməsini;
- müxtəlif uçuş əməliyyatlarının icrasını təmin edir.
Beləliklə, mövcud F-16 parkı geniş proqram təminatı yenilənməsinə ehtiyac olmadan yeni avtonom imkanlar qazana bilir.
Pilot tamamilə kənarda qalmır
Sınaq zamanı təyyarənin havaya qalxması insan pilot tərəfindən həyata keçirilib.
Təyyarə təhlükəsiz hündürlüyə çatdıqdan sonra idarəetmə süni intellektə ötürülüb. Pilot isə bütün uçuş boyunca sistemi izləyib və zərurət yaranacağı halda idarəetməni geri almağa hazır vəziyyətdə olub.
Bu yanaşma “human-on-the-loop” modeli adlanır. Burada insan operator prosesi nəzarətdə saxlayır, lakin süni intellektin verdiyi hər qərarı ayrıca təsdiqləmir.
Bu model, hər bir qərarın insan tərəfindən təsdiqlənməsini tələb edən “human-in-the-loop” yanaşmasından fərqlənir.
Köhnə F-16-lar yeni imkanlar qazanacaq
DARPA bildirir ki, köhnə F-16-ların seçilməsi bu texnologiyanın yalnız yeni nəsil döyüş təyyarələri üçün nəzərdə tutulmadığını göstərir.
Qurum gələcəkdə bir neçə modernləşdirilmiş F-16 təyyarəsini eyni vaxtda havaya qaldıraraq müxtəlif süni intellekt alqoritmlərini və hava döyüşü taktikasını sınaqdan keçirməyi planlaşdırır.
Bundan başqa, sistem aşağıdakı istiqamətlərdə də istifadə olunacaq:
- müxtəlif süni intellekt agentlərinin birgə fəaliyyəti;
- elektron müharibə və hava hücumlarına qarşı reaksiyalar;
- pilotlu və pilotsuz döyüş təyyarələrinin koordinasiyası.
Gələcəkdə bir pilot bir neçə qırıcını idarə edə bilər
DARPA-nın uzunmüddətli məqsədi avtonom döyüş təyyarələrindən ibarət bütöv donanmalar yaratmaqdır.
Bu konsepsiyada pilotlar hər bir təyyarəni ayrıca idarə etməyəcək. Əvəzində onlar, xüsusilə görüş məsafəsindən kənar (BVR) döyüş tapşırıqları zamanı, eyni vaxtda bir neçə avtonom qırıcının fəaliyyətinə nəzarət edəcəklər.
Bu yanaşmanın pilotların təhlükəsizliyini artıracağı, döyüş əməliyyatlarının reaksiyasını sürətləndirəcəyi və hava əməliyyatlarının effektivliyini yüksəldəcəyi gözlənilir.
