ABŞ-ın enerji saxlama şirkəti Qnetic bərpa olunan enerji sahəsində diqqətçəkən yeni layihəyə başlayıb. Şirkət Pulsar adlandırdığı 200 kVt/saat tutumlu volan (flywheel) əsaslı enerji saxlama sistemini quraşdırır. Bununla yanaşı, Şanxaydakı Texnologiya Mərkəzində dünyanın ən böyük xüsusi volan sınaq mərkəzi də inşa edilir.
Layihənin məqsədi gələcəkdə litium-ion batareyalara alternativ hesab olunan bu texnologiyanın performansını, təhlükəsizliyini və uzunmüddətli etibarlılığını yoxlamaqdır.
Volan sistemi necə işləyir?
Günəş və külək elektrik stansiyaları fasiləsiz enerji istehsal etmədiyi üçün artıq istehsal olunan elektrik sonradan istifadə etmək məqsədilə saxlanılmalıdır. Hazırda bu vəzifəni əsasən litium-ion batareyalar yerinə yetirir.
Volan texnologiyası isə tamamilə fərqli – mexaniki prinsip əsasında işləyir.
Sistemin mərkəzində vakuum kamerada çox yüksək sürətlə fırlanan iri volan yerləşir. Artıq elektrik enerjisi həmin volanın fırlanma enerjisinə çevrilərək saxlanılır. Enerjiyə ehtiyac yarandıqda isə volan generatoru hərəkətə gətirərək elektrik enerjisini yenidən şəbəkəyə ötürür.
Batareyalardan hansı üstünlükləri var?
Qnetic bildirir ki, volan əsaslı sistemlərin bir sıra mühüm üstünlükləri mövcuddur:
- termal qaçış (thermal runaway) və yanğın riski yoxdur;
- enerji çox qısa müddətdə geri verilə bilir;
- elektrik şəbəkəsinin sabitliyini qorumaqda daha effektivdir;
- uzun illər ərzində performans itkisi çox aşağı səviyyədə qalır.
Şirkətin hesablamalarına görə, sistem 20 ildən sonra belə ilkin məhsuldarlığına yaxın göstəricilərlə işləyə bilər. Bu isə uzunmüddətli enerji saxlama layihələrində istismar xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
İlk tam ölçülü sistem sınaqdan keçirilir
Qnetic hazırda Şanxaydakı Texnologiya Mərkəzində ilk tam ölçülü Pulsar prototipini yığır. Paralel olaraq, dünyanın ən böyük xüsusi volan sınaq kamerası da tikilir.
Şirkət bu layihə çərçivəsində yüksək sürətli fırlanma sınaqları üzrə ixtisaslaşmış mühəndislik şirkəti ilə əməkdaşlıq edir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Pulsar sistemində saxlanılan enerji mövcud volan sınaq qurğularından xeyli yüksək olduğuna görə yeni sınaq infrastrukturu həm ölçüsü, həm də təhlükəsizlik tələbləri baxımından unikal hesab olunur.
Harada istifadə olunacaq?
200 kVt/saat tutumlu Pulsar sistemi əsasən aşağıdakı sahələr üçün nəzərdə tutulur:
- məlumat emalı mərkəzləri (Data Center);
- mikroşəbəkələr (Microgrid);
- sənaye müəssisələri;
- bərpa olunan enerji layihələri.
Əgər sınaqlar uğurla başa çatarsa, volan əsaslı enerji saxlama sistemləri gələcəkdə litium-ion batareyalara alternativ texnologiyalardan birinə çevrilə və xüsusilə uzunömürlülük, təhlükəsizlik və aşağı istismar xərcləri ilə fərqlənə bilər.
