Çin gələcəyin səsdən sürətli sərnişin təyyarələri üçün hazırlanan TMS-10 layihəsində yeni mərhələyə keçib. Tianmushan Laboratoriyasının hazırladığı eksperimental təyyarə yekun montaj mərhələsinə daxil olub və ilk səsdən sürətli uçuş sınağının 2026-cı ilin sonunadək keçirilməsi planlaşdırılır.
TMS-10 birbaşa kommersiya məqsədilə satışa çıxarılacaq sərnişin təyyarəsi deyil. Layihə gələcək səsdən sürətli sərnişin təyyarələrində istifadə oluna biləcək aerodinamik, uçuş idarəetməsi və aşağı sonik partlayış texnologiyalarını real şəraitdə sınaqdan keçirmək üçün hazırlanıb. Beihang Universitetinin dəstəyi ilə yaradılan Tianmushan Laboratoriyası indiyədək külək tuneli sınaqlarını, uçuş idarəetmə sisteminin hazırlanmasını və gövdənin istehsalını tamamlayıb.
Təyyarənin konsepsiyası 10–15 sərnişin daşıya bilən biznes təyyarəsinə əsaslanır. TMS-10 səsdən sürətli uçuş zamanı Mach 2-yə, yəni atmosfer şəraitindən asılı olaraq təxminən 2 400–2 500 km/saat sürətə çatmaq üçün hazırlanıb. Səs sürətindən aşağı uçuşlarda isə təxminən Mach 0,95 sürət nəzərdə tutulur.
Bu texnologiyanın gələcəkdə daha böyük kommersiya təyyarələrində tətbiq olunacağı halda hazırda təxminən iki saat davam edən Pekin–Şanxay uçuşunun nəzəri olaraq 30 dəqiqəyə qədər azaldıla biləcəyi bildirilir. Bu göstərici TMS-10-un özünün kommersiya marşrutu həyata keçirəcəyi anlamına gəlmir.
Layihənin əsas hədəflərindən biri səsdən sürətli təyyarələrin ən böyük problemlərindən sayılan sonik partlayışın zəiflədilməsidir. TMS-10-da ön hissədə canard, əsas qanadlar və arxada T formalı quyruqdan ibarət üçsəthli aerodinamik quruluşdan istifadə olunur. Məqsəd təyyarə səs sürətini keçərkən yaranan şok dalğalarının birləşərək daha güclü dalğaya çevrilməsinin qarşısını almaq və onların intensivliyini azaltmaqdır.
Layihənin daha kiçik versiyası artıq havada sınaqdan keçirilib. 2025-ci ilin iyununda TMS-10-un 1:18 miqyaslı prototipi uçuş həyata keçirib. Karbon lifindən hazırlanan 2,9 metr uzunluğundakı və 12,5 kq çəkisindəki prototip 241 metr yüksəkliyə qalxaraq maksimum 46 m/saniyə sürətə çatıb. Həmin sınağın məqsədi səs sürətinə çatmaq deyil, aşağı sürətdə qalxma və enmə, sabitlik və uçuş idarəetmə sistemini yoxlamaq olub.
İndi hazırlanan daha böyük TMS-10 prototipinin qarşısında isə əsas sınaq dayanır. 2026-cı ilin sonlarına planlaşdırılan uçuş zamanı təyyarənin səs baryerini keçməsi, səsdən sürətli rejimdə uçması və yaratdığı sonik partlayışın səviyyəsinin ölçülməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda aerodinamik quruluş, mühərrik və uçuş idarəetmə sistemlərinin yüksək sürətdə birlikdə fəaliyyəti yoxlanılacaq.
