OpenAI, Google, Meta və DeepSeek kimi şirkətlər arasında süni intellekt sahəsindəki rəqabət bütün bəşəriyyətin taleyini müəyyən edə biləcək bu texnoloji inqilabı kommersiya yarışına çevirib. Bu gün süni intellektlə bağlı demək olar ki, bütün qərarlar kommersiya mülahizələri ilə idarə olunsa da, korporasiyalar və hökumətlər arasında bu yeni nəsil “silah müharibəsi” hər cür xəbərdarlıqların qulaqardına vurulmasına səbəb olur. Bu ortaya çıxan mənzərə təkcə elm adamlarını deyil, həm də həyatın bütün sahələrindən olan müdrik insanları narahat edir. Bu narahatlıqlar bu həftə ictimaiyyətin diqqətinə daha konkret şəkildə çatdırılıb. Maraqlısı budur ki, Steve Wozniak da süni intellekt inkişafını dayandırmağı dəstəkləyən adlardan biridir.
Bəyanatda üç əsas tələb vurğulanır. Birincisi, onlar insan zəkasını üstələmək potensialına malik süni superzəka sistemlərinin inkişafının dayandırılmasını tələb edirlər. İmza sahibləri iddia edirlər ki, bu tədqiqatlar gələcəkdə bərpa edilə bilər, lakin “geniş elmi konsensus və güclü ictimai dəstək əldə edilənə qədər” tamamilə dayandırılmalıdır. Bəyannamədə bu texnologiyanın təhlükəsiz və idarəolunan olduğunu sübut etmək üçün konkret meyarlar müəyyən etmədən davam etməyin bəşəriyyət üçün dönməz nəticələrə səbəb ola biləcəyi vurğulanır. Digər bir vurğu risklərin miqyası və qeyri-müəyyənliyidir. Bəyannamədə deyilir ki, nəzarətsiz süni intellekt inkişafı insan əməyinin dəyərsizləşməsindən milli təhlükəsizlik narahatlıqlarına, fərdi azadlıqların aşınmasından ekzistensial təhdidlərə qədər müxtəlif nəticələrə səbəb ola bilər. İmza sahibləri bildirirlər ki, yalnız süni intellektdə texnoloji inkişafa diqqət yetirmək təhlükəlidir və etik, hüquqi və sosial ölçülərə eyni dərəcədə ciddiliklə yanaşmaq lazımdır.
Üçüncü vacib tələb qərar qəbuletmənin inhisarlaşdırılmasının qarşısını almaqdır. Bəyannamədə süni intellekt kimi bəşəriyyətin gələcəyini müəyyən edəcək bir mövzuda texnologiya şirkətləri və ya dövlətləri tərəfindən qaydaların müstəsna şəkildə müəyyən edilməsinə qarşı çıxır. Bu texnologiyanın necə istifadə ediləcəyi ilə bağlı qərarların cəmiyyətlə əməkdaşlıq çərçivəsində qəbul edilməsi, şəffaf proseslərin tətbiq edilməsi və nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi vurğulanır. Bu məsələdə imza sahibləri ilə razılaşmamaq mümkün deyil. Milyardlarla insanın həyatına dərin təsir göstərəcək süni intellekt kimi bir məsələ hazırda Mark Zuckerberg, Sam Altman və Elon Musk kimi texnologiya liderlərinin ixtiyarına buraxılıb. Lakin onların bu günə qədərki fəaliyyəti bu məsələdə qərar qəbul etmək üçün yararsız olduqlarını açıq şəkildə göstərir.
