Fevralın 11-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” mövzusunda müşavirə ölkənin idarəetmə və iqtisadi tarixində yeni bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısı və Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyevin çıxışlarında səsləndirilən məqamlar göstərir ki, rəsmi Bakı ənənəvi enerji ixracatçısı statusunu qlobal texnologiya habı kimi prosesi zənginləşdirmək üçün konkret və aqressiv fəaliyyət planına start verir.

Müşavirədə qəbul edilən qərarlar, elan olunan rəqəmlər və verilən siyasi mesajlar Azərbaycanın gələcək 10 illik inkişaf trayektoriyasını müəyyən edir.

Enerji dəhlizlərindən fiber-optik magistrallara

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyası üçün unikal imkanlara malik olduğunu vurğulayaraq, ölkənin coğrafi mövqeyinin və enerji potensialının bu prosesdəki həlledici rolunu önə çəkdi. Dövlət başçısı bəyan etdi ki, müasir dövrdə süni intellekt, rəqəmsallaşma və data mərkəzlərinin yaradılması ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillərdir. Bu kontekstdə Azərbaycanın malik olduğu 2000 meqavatlıq istifadə edilməyən ehtiyat generasiya gücü və sürətlə inkişaf edən yaşıl enerji potensialı strateji əhəmiyyət kəsb edir. Məlum olduğu kimi, data mərkəzləri nəhəng enerji resursları tələb edir və Azərbaycan bu tələbatı qarşılamağa hazır olan nadir ölkələrdəndir.

Hədəf mövcud nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin paralel olaraq fiber-optik dəhlizlərə çevrilməsidir. Bu istiqamətdə ən kritik layihələrdən biri Xəzər dənizinin dibi ilə Mərkəzi Asiyanı Azərbaycanla birləşdirəcək magistral kabel xəttidir. Prezident qeyd etdi ki, bu layihənin cari ildə başa çatması planlaşdırılır ki, bu da Azərbaycanı faktiki olaraq rəqəmsal İpək Yolunun mərkəzinə çevirəcək.

Bütün tətbiqləri özündə birləşdirən mygov və “həyat hadisələri”

Müşavirənin vətəndaşlar üçün ən əhəmiyyətli hissəsi dövlət idarəetməsindəki bürokratik əngəllərin texnoloji yolla aradan qaldırılması oldu. Prezident dövlət qurumlarına fərdi mobil tətbiqlər və platformalar yaratmağı dayandırmağı, mövcud olanları isə tədricən ləğv etməyi tapşırdı. Mövcud olan pərakəndə sistemlərin isə tədricən ləğv edilməsi barədə tapşırıq verdi. Bundan sonra vətəndaşlara göstərilən bütün xidmətlər vahid mərkəzdən “mygov” platforması üzərindən həyata keçirilməli olduğu bildirildi. Qərar vətəndaşın onlarla fərqli tətbiq yükləmək məcburiyyətini aradan qaldıracaq.

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyev bu keçidi “sənəd əsaslı” modeldən “həyat hadisələri” modelinə keçid kimi izah etdi. Yeni yanaşmaya görə, dövlət vətəndaşın müraciətini gözləmir, hadisə baş verən kimi proaktiv reaksiya verir. Məsələn, uşaq doğulduqda klinika məlumatı sistemə daxil edən kimi proses avtomatik işə düşür. Ədliyyə Nazirliyi qeydiyyatı aparır, Sosial Müdafiə Fondu müavinəti təyin edir və DİN sənədləri hazırlayır. Vətəndaş heç bir quruma getmədən, sadəcə övladına ad seçməklə prosesi tamamlayır. Artıq 12 belə həyat hadisəsi rəqəmsallaşdırılıb.

İdarəetmədə süni intellekt və yeni kadr siyasəti

Dövlət aparatının effektivliyini artırmaq məqsədilə Prezident bütün nazirlik və dövlət qurumlarında rəqəmsallaşma, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik üzrə xüsusi müavin ştatının ayrılması və ya mövcud müavinlərdən birinə həvalə edilməsibarədə göstəriş verdi. Bu addım rəqəmsal siyasətin pərakəndə deyil, mərkəzləşdirilmiş və koordinasiyalı şəkildə aparılmasını təmin edəcək.

Daha da önəmlisi, dövlət başçısı məmurların gündəlik fəaliyyətində və qərarvermə prosesində səhvləri minimuma endirmək üçün “Süni İntellekt Agentləri”ndən istifadə etməsinin vacibliyini vurğuladı. Bu, ənənəvi bürokratiyanın texnoloji alətlərlə optimallaşdırılması istiqamətində atılan inqilabi addımdır və dövlət qulluqçularından yeni kompetensiyalar tələb edir.

Startaplar və 1 milyardlıq ixrac planı

İqtisadi sahədə hədəflər olduqca iddialıdır. Hazırda 100 milyon ABŞ dolları səviyyəsində olan İT ixracının yaxın gələcəkdə 1 milyard dollara çatdırılması planlaşdırılır. Bu məqsədə çatmaq üçün startap ekosisteminin qarşısındakı ən böyük maneə olan maliyyə çatışmazlığı aradan qaldırılacaq. Nazir etiraf etdi ki, mövcud 12 milyon manatlıq fond bazarı təmin etmir. Buna görə də vençur kapitalı və kradfandinq haqqında qanun layihələrinin yaxın aylarda qəbul edilməsi nəzərdə tutulur.

Bundan əlavə, innovasiyaların məsələn, fintex və ya rəqəmsal səhiyyənin sürətli tətbiqi üçün “sandbox” rejiminin yaradılması, rəqəmsal səyyahlar və frilanserlər üçün miqrasiya qanunvericiliyinin yumşaldılması da gündəlikdədir. Kadr hazırlığında isə “Hire and Train” modeli tətbiq olunur. Dövlət xarici şirkətlərə mütəxəssis yetişdirmək üçün vəsait ödəyir, qarşılığında isə şirkətlər ölkəyə eyni dəyərdə xarici sifarişlər gətirərək yerli kadrlara beynəlxalq təcrübə qazandırır.

ABŞ texnologiyalarına üstünlük

Müşavirədə Azərbaycanın texnoloji tərəfdaşlıq vektorları da dəqiqləşdirildi. Prezident İlham Əliyev ABŞ şirkətlərinin bu sahədəki üstünlüyünü xüsusi qeyd edərək, Avropa şirkətlərinin onlardan texnoloji baxımdan “ən azı bir nəsil geri qaldığını” bildirdi. Bu baxımdan, ABŞ ilə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası və qlobal maliyyə fondları ilə əməkdaşlıq xüsusi önəm daşıyır.

Azərbaycanın data mərkəzlərinin tikintisi üçün qlobal investorlara təklif etdiyi əsas arqument isə “çeviklik”dir. Nazirin hesabatına görə, ABŞ-da data mərkəzi tikintisi üçün icazələrin alınması 2-3 il çəkirsə, Azərbaycanda Prezidentin birbaşa nəzarəti və operativ qərarlar sayəsində bu müddət dəfələrlə qısadır. Bu “Time-to-market” üstünlüyü Azərbaycanı regionda rəqibsiz edə bilər.

Təhlükəsizlik və İnfrastrukturun Yenilənməsi

Təhlükəsizlik məsələləri də diqqətdən kənarda qalmadı. Keçən il ölkəyə qarşı edilən mütəşəkkil kiberhücumları xatırladan Prezident, milli kibertəhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi, sahəvi əməliyyat mərkəzlərinin (SOC) və CERT-lərin yaradılması ilə bağlı konkret tapşırıqlar verdi. İnternet infrastrukturunun sürətlə yenilənməsi, orta sürətin qısa müddətdə 12 Mbit/s-dən 90 Mbit/s-ə qalxması və ilin sonuna 200 Mbit/s hədəfinin qoyulması Azərbaycanın bu rəqəmsal marafonunda nə qədər israrlı olduğunun əyani sübutudur.