Keçən il Londonun Kral Brompton Xəstəxanasında quraşdırılan yeni nəsil Veriton-CT SPECT/CT 64 skaneri xəstələrin ağciyər müayinəsinə sərf etdiyi vaxtı 45 dəqiqədən 15 dəqiqəyə endirib. Bu diqqətəlayiq sürət artımı təkcə görüntü emalı proqram təminatındakı irəliləyişlərlə deyil, həm də elm dünyasında uzun müddətdir “istehsalı çətin olan möcüzə materialı” hesab edilən kadmium sink tellurid (CZT) ilə əlaqədardır. Cihazın qiyməti 1 milyon funt sterlinqdir.
Xəstəxananın nüvə tibb və PET bölməsinin rəhbəri Dr. Kshama Wechalekar, cihaz tərəfindən istehsal edilən görüntülərin fövqəladə dərəcədə detallı olduğunu və bu, həm mühəndislik, həm də fizika baxımından təsirli bir nailiyyət olduğunu bildirir. Keçən avqust ayında quraşdırılan skanerdə istifadə edilən CZT detektorları xəstələrin ağciyərlərində çox kiçik laxtalanmaları və ya böyük damar tıxanmalarını aşkar etməyi asanlaşdırır.
Təxminən 1 milyon funt sterlinq (1,34 milyon dollar) dəyərində olan cihaz, xəstəyə yeridilən radioaktiv maddənin yaydığı qamma şüalarını aşkar etməklə işləyir. Lakin, CZT-nin yüksək həssaslığı sayəsində istifadə olunan radioaktiv doza əvvəlki sistemlərlə müqayisədə təxminən 30% azaldıla bilər. Əvvəllər yalnız kiçik cihazlarda istifadə edilən bu detektorların tam gövdəli skanerlərə inteqrasiyası nisbətən yeni bir addımdır. CZT özü yeni olmasa da, istehsalı olduqca zəhmətlidir. Böyük Britaniyada yerləşən Kromek, dünyada bu materialı sənaye miqyasında istehsal etməyi bacaran azsaylı şirkətlərdən biridir. Kromek-in müəssisəsində 170 kiçik sobadan ibarət istehsal xətti həftələrlə davam edən bir proses ərzində xüsusi tozları əridir və yenidən bərkidir və tək kristallı CZT blokları yaradır. Şirkətin təsisçisi və baş direktoru Arnab Basu, kristalların “atom səviyyəsində uyğunlaşma” yolu ilə əmələ gəldiyini vurğulayır. Nəticədə yaranan yarımkeçirici material rentgen və qamma şüalarındakı fotonları fövqəladə dəqiqliklə aşkarlaya bilir. Yüksək enerjili foton CZT-yə dəydikdə, buraxılan elektronlar tək mərhələli rəqəmsal çevrilmə yolu ilə görüntü yaratmağa imkan verir. Bu, enerji, zamanlama və spektral məlumatların itkisiz emal olunmasına imkan verir, yəni skaner “rəngli” və ya spektroskopik görüntülər yarada bilər.
CZT texnologiyası yalnız səhiyyədə deyil, həm də hava limanı təhlükəsizliyi və partlayıcı aşkarlama sistemlərində istifadə olunur. Kromek-in sensorları artıq Böyük Britaniyadakı bəzi hava limanlarında və ABŞ-dakı baqaj skanerlərində istifadə olunur. Şirkət əl yükü skanerlərində CZT-nin istifadəsinin bir neçə il ərzində geniş yayılacağını gözləyir. –
