Bir vaxtlar ABŞ ilə hər sahədə üz-üzə gələn Rusiya indi zirvədən çox geriləyib. ABŞ və Çin həm ticarət, həm də texnologiya sahəsində şiddətli rəqabət aparsa da, Rusiya açıq-aydın geridə qalıb. Həqiqətən də, Rusiya getdikcə daha vacib olan süni intellekt texnologiyaları sahəsində ABŞ və Çindən çox geridədir. Lakin Putin administrasiyası bunu dəyişdirməkdə və ya heç olmasa boşluğu aradan qaldırmaqda qərarlı görünür.
Moskvada keçirilən “Süni intellekt Səyahəti” tədbirində çıxış edən Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Rusiyanın süni intellekt texnologiyalarında “tam suverenliyə” nail olmalı olduğunu bildirib. Sberbank-ın GigaChat modeli ilə işləyən humanoid robotun fəaliyyətini müşahidə etdikdən sonra Putin səhnəyə çıxaraq süni intellekt sistemlərinin təkcə iqtisadi bir vasitə deyil, həm də mədəni və milli təhlükəsizlik üçün strateji bir elementə çevrildiyini bildirib və bu sahədə xarici sistemlərdən asılılığın qəbuledilməz risklər daşıdığını vurğulayıb. Putinin sözlərinə görə, böyük dil modelləri (ChatGPT kimi çatbotlar) artıq sadəcə texniki vasitələr deyil; onlar həm də cəmiyyətlərin dünyagörüşlərini və mədəni kodlarını formalaşdıran strateji elementlərdir. Buna görə də, Putin “yerli dəyərlərə əsaslanan suverenliyin” yalnız yerli modellər vasitəsi ilə qoruna biləcəyini iddia edir.
Rusiya Nüvə Enerjisini Süni İntellekt İnfrastrukturunun Mərkəzinə Yerləşdirir
Konfransın ən diqqət çəkən mövzularından biri Rusiyanın məlumat mərkəzi infrastrukturunu gücləndirmək üçün planlaşdırdığı böyük enerji investisiyaları idi. Putin növbəti 20 il ərzində Ural, Sibir və Uzaq Şərqdə cəmi 38 yeni nüvə enerji blokunun tikiləcəyini açıqladı. Bu blokların ümumi gücü ölkənin hazırkı nüvə istehsalına demək olar ki, bərabər olacaq. Məlumat mərkəzlərinin elektrik enerjisi istehlakının bu onillikdə üç dəfədən çox artacağını qeyd edən Vladimir Putin, süni intellekt infrastrukturunun “fasiləsiz, etibarlı və uzunmüddətli” enerji mənbələri ilə dəstəklənməsinin vacib olduğunu bildirib. Rusiyanın kiçik modul nüvə reaktorları sahəsindəki təcrübəsi ölkənin süni intellekt sahəsindəki mövqeyini sürətlə gücləndirməsinə imkan verə bilər. Onları enerji ilə təmin edəcək infrastruktur, qarşıdakı illərdə hazırlanmış süni intellekt modelləri qədər vacib olacaq.
Əlbəttə ki, Rusiya yerli modellərin inkişafını laqeyd qoymur. Həqiqətən də, Putin dünənki çıxışında generativ süni intellekt inkişafını idarə etmək üçün milli işçi qrupunun yaradılmasını əmr etdiyini açıqladı. Bu struktur həm modellərin inkişafını, həm də ölkədə genişmiqyaslı tətbiq strategiyasının hazırlanmasını əlaqələndirəcək. Rusiya Qlobal Süni İntellekt İndeksində 31-ci yerdə olsa da, bu sahədə artıq ən azı bir neçə diqqətəlayiq layihə hazırlayıb. Putinin səhnəyə çıxdığı humanoid robotda istifadə edilən GigaChat və Yandex-in YandexGPT-si bunlar arasında ən görkəmliləri arasındadır. Bu iki şirkətin (Yandex və Sberbank) qarşıdakı dövrdə ölkənin süni intellekt sahəsindəki irəliləyişində əhəmiyyətli rol oynayacağı gözlənilir.
