Bu gün Mars tez-tez qısır, quraq və soyuq bir planet kimi təsvir olunur. Lakin, son 20 ildə həm orbitdə olan peyklərdən, həm də səth tədqiqat vasitələrindən əldə edilən məlumatlar Marsın keçmişdə çox fərqli bir yer olduğunu göstərir. Quru çay yataqları, delta formasiyaları və gil mineralları Qırmızı Planetin bir vaxtlar maye su saxladığını açıq şəkildə göstərir. Buna baxmayaraq, bu suyun miqdarı, yer qabığına nə qədər dərin nüfuz etməsi və zamanla necə yox olması hələ də müzakirə mövzusudur. Xoşbəxtlikdən, bu sualların ən azı bəzilərinə cavab verə biləcək Marsın keçmişindən bir ziyarətçimiz var. Marsdan gələn 4,48 milyard illik meteorit qırmızı planetin sular ilə dolu keçmişini də özündə daşıyır.
2011-ci ildə Sahara səhrasında kəşf edilmiş və təxminən 4,48 milyard illik yaşı olan Günəş Sistemindəki ən qədim Mars materiallarından biri olan NWA 7034 və ya daha çox “Qara Gözəllik” tədqiqatçılara Marsın keçmişi haqqında yeni məlumatlar təqdim etməyə davam edir. Danimarka Texniki Universitetindən bir qrup Marsdan gələn bu meteoritdə əvvəllər aşkarlanmamış su daşıyan minerallar aşkar edib. Alimlərin fikrincə, bu qaya parçası Mars səthinə dəyən nəhəng bir meteoritin planetin qabığındakı müxtəlif fraqmentləri əridərək birləşdirib sonra bu qarışığı kosmosa səpələməsi nəticəsində əmələ gəlib.
Meteoritdən nümunələri kəsmək və ya parçalamaq əvəzinə, komanda qayanın içini neytron və rentgen kompüter tomoqrafiyası texnikalarından istifadə edərək “zərər vermədən” skan edib. Bu, tədqiqatçılara meteoritin içərisində hidrogenlə zəngin dəmir oksihidroksid (H-Fe-ox) qruplarını aşkar etməyə imkan verib. Həcminə görə nümunənin təxminən 0,4%-ni təşkil edən bu mineral qrupları ümumi suyun tərkibinin təxminən 11%-ni ehtiva edir. Black Beauty-nin ümumi su tərkibi təxminən 6000 ppm (milyonda hissə) təşkil edir ki, bu da onu bu günə qədər təhlil edilən ən çox su ilə zəngin Mars meteoritlərindən birinə çevirir. Dəmir oksihidroksid mineralları ümumiyyətlə suyun qayalarla qarşılıqlı təsiri nəticəsində əmələ gəlir. Bu o deməkdir ki, bu minerallar maye suyun Marsın erkən qabığında kimyəvi cəhətdən aktiv olduğunu göstərir. Bundan əlavə, bu fazaların yalnız səthdə müvəqqəti izlər deyil, həm də yer qabığının içərisində basdırılmış “su anbarı” ola biləcəyi düşünülür. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu tapıntı Marsdakı suyun yalnız səth gölləri və ya çayları ilə məhdudlaşmadığını, planetin erkən geologiyasında daha dərindən yerləşdiyini göstərir.
Bu tapıntılar həmçinin NASA-nın Perseverance roveri tərəfindən Jezero kraterində toplanan nümunələrlə təəccüblü bir paralellik göstərir. Qara Gözəllik Jezerodan tamamilə fərqli bir bölgədən gəlsə də, hər iki yerdə hidratlı dəmir oksihidroksid fazalarının olması, bu cür su ilə əlaqəli mineralların erkən Marsda geniş yayılmış ola biləcəyini göstərir. Bu şərh doğrudursa, Marsın səthə yaxın təbəqələrində genişmiqyaslı və davamlı su anbarlarının mövcud olduğu bir dövr ola bilər. Bildiyiniz kimi, həm ABŞ, həm də Çin yaxın gələcəkdə Marsa yeni missiyalar planlaşdırır. Bu missiyalar zamanı toplanan yeni nümunələr Qırmızı Planetin keçmişi haqqında aydın ipucları verə bilər.
