İqlim dəyişikliyinin Amazon tropik meşələrinə dağıdıcı təsiri son illərdə tez-tez müzakirə mövzusu olub. Bir tərəfdə quraqlıq, digər tərəfdən meşələrin qırılması ilə Amazon meşəsinin dünya üçün nəhəng bir karbon yuvası rolunu itirəcəyi qorxusu var idi. Bununla birlikdə, bu anda dərc edilən təəccüblü bir araşdırma Amazonda gözlənilməz bir dəyişikliyi ortaya çıxarıb. Nature Plants jurnalında dərc edilən araşdırma, Amazondakı ağacların artan karbon qazı (CO₂) səviyyəsinə görə daha da böyüdüyünü ortaya qoyur.
Tropik meşələr üzrə ixtisaslaşan 100-ə yaxın alimin iştirak etdiyi bu araşdırma Amazon hövzəsinin 188 müxtəlif bölgəsindəki ağacların ölçüsünü 30 ildən çox müddətə izləyib. Tədqiqat Amazon tropik meşələrində ağacların hər on ildə orta hesabla 3,2 faiz böyüdüyünü müəyyən edib. Tədqiqatçılar CO₂ səviyyələrinin yüksəlməsinin bir növ gübrə effekti yaratdığını deyirlər. Bu, Amazon meşəsindəki ağacların daha çox biokütlə toplamasına və böyüməsinə imkan verir. Kembric Universitetindən Dr. Adriane Esquivel-Muelbert qeyd edir ki, son üç onillikdə atmosferdəki CO₂ səviyyələri təxminən 20% artıb və bu, ağacların hər on ildə orta hesabla 3,2% daha çox diametri qazanmasına səbəb olub.
Tədqiqatlar göstərir ki, Amazon meşə quruluşu bütün hövzədə ardıcıl dəyişikliklərə məruz qalır. Böyük ağacların sayı artdığı halda, kiçik ağacların sayı azalır. Dr. Esquivel-Muelbert bildirir ki, daha böyük ağaclar işıq və su uğrunda yarışır və meşə resurslarına daha çox üstünlük verir. Böyük ağaclar daha çox karbon saxlayır. Bu o deməkdir ki, ağacların artan böyüməsi Amazonun qlobal karbon yuvası kimi rolunu daha da gücləndirir. Bununla belə, tədqiqatçılar bu müsbət təsirin yalnız bütöv meşələrdə baş verdiyini və bu dəyişikliyin meşələrin qırılmasının dağıdıcı təsirini həll etməyəcəyini vurğulayırlar. Başqa sözlə, Amazon meşəsinin toxunulmamış ərazilərində perspektivli dəyişiklik baş verir, lakin bu bərpa meşələrin qırılması ilə boşa çıxır. Üstəlik, kəsilən fidanların yerinə yeni fidanların əkilməsi eyni effekti vermir. Dr. Rebecca Banbury Morgan əhəmiyyətli bir xəbərdarlıq edərək, “Biz sadəcə yeni ağaclar əkmək (kəsdiyimiz ağacların yerinə) və onların köhnə, təbii meşə ilə eyni karbon və ya biomüxtəliflik faydalarını təmin etmələrini gözləyə bilmərik.”
Qeyd edək ki, bu dəfə COP30 noyabr ayında Braziliyanın Belem şəhərində keçiriləcək. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasına uyğun olaraq keçiriləcək bu konfransda yeni nəşr olunmuş araşdırmanın gündəmdə olması gözlənilir. Dr. Esquivel-Muelbert, “Bu nəticələr texnogen iqlim dəyişikliyini azaltmaq üçün səylərimizdə tropik yağış meşələrinin əhəmiyyətini bir daha təkrarlayır” deyir və bu məsələni COP30 nümayəndə heyətlərinin diqqətinə çatdırır.
