Çində elektrikli avtomobillərin sürətlə yayılması hava çirkliliyinin azalmasına böyük töhfə versə də, ölkə indi yeni problemlə üz-üzə qalıb. Getdikcə daha iri və ağır elektrikli avtomobillər yol infrastrukturunun daha sürətlə aşınmasına səbəb olur, eyni zamanda yanacaq vergilərinin azalması yol təmirinə ayrılan vəsaiti də kəskin şəkildə azaldır.
Avtomobillər həm böyüyür, həm də ağırlaşır
Çin Minik Avtomobilləri Assosiasiyasının (CPCA) məlumatına görə, bu ilin ilk yarısında satışa çıxarılan yeni avtomobillərin 60%-nin uzunluğu 5 metrdən çox olub.
İstehsalçıların iri SUV və MPV modellərinə üstünlük verməsi nəticəsində bəzi elektrikli avtomobillərin çəkisi artıq 3 tona çatır.
Bunun əksinə olaraq, 4,5 metrdən qısa kompakt avtomobillərin bazardakı payı ötən ilki 13%-dən cəmi 2%-ə düşüb.
Yollar daha tez sıradan çıxır
Daha ağır avtomobillər asfalt örtüyünün aşınmasını sürətləndirir və yol təmiri xərclərini artırır.
Lakin problem təkcə avtomobillərin çəkisi ilə bağlı deyil. Elektrikli avtomobillərin artması nəticəsində benzin istehlakı azalır, bununla da yanacaq vergilərindən əldə olunan gəlirlər də aşağı düşür.
Halbuki Çində yol tikintisi və təmiri uzun illər əsasən məhz bu vergilər hesabına maliyyələşdirilirdi.
İllik 44 milyard dollarlıq büdcə kəsiri
Çin Nəqliyyat Nazirliyinin araşdırmalarına əsasən, ölkədə avtomobil yollarının saxlanılması və idarə olunması üçün ayrılan vəsait hər il təxminən 50% çatışmır.
Məlumata görə:
- yerli yolların təxminən 40%-i təmirə ehtiyac duyur;
- maliyyə çatışmazlığı səbəbindən bu işlərin böyük hissəsi həyata keçirilmir;
- yol infrastrukturunda yaranan illik büdcə kəsiri 300 milyard yuana, yəni təxminən 44 milyard ABŞ dollarına çatıb.
Hökumət yeni vergilər hazırlayır
Problemin həlli üçün Çin hökuməti bir neçə yeni maliyyələşdirmə modelini nəzərdən keçirir.
Onlardan biri gedilən məsafəyə görə vergi sistemidir. Bu modeldə sürücülər qət etdikləri kilometrlərə uyğun ödəniş edəcəklər.
Artıq Haynan əyalətində GPS məlumatları əsasında kilometraj vergisinin pilot layihəsinə start verilib.
Bundan əlavə:
- yeni enerjili avtomobillər (NEV) üçün tətbiq olunan satış vergisi güzəşti 5%-ə endirilib;
- plug-in hibrid (PHEV) və məsafə artırıcılı elektrikli avtomobillər üçün bəzi vergi güzəştləri ləğv edilir.
Dövlət istehsalçılara da xəbərdarlıq edib
Çin hakimiyyəti avtomobil istehsalçılarını da daha rasional yanaşmaya çağırıb.
Çin Kommunist Partiyasının rəsmi nəşri People’s Daily iri ölçülü avtomobillərin şəhər infrastrukturu ilə uyğunlaşmadığını bildirib və istehsalçıları “sağlam düşüncəyə qayıtmağa” çağırıb.
Dövlət televiziyası CCTV isə son illərdə getdikcə böyüyən elektrikli avtomobillərin əsl innovasiyadan çox bazar uğrunda rəqabətin nəticəsi olduğunu vurğulayıb.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, elektrikli nəqliyyatın sürətlə yayılması fonunda gələcəkdə bir çox ölkə də yol infrastrukturunun maliyyələşdirilməsi üçün yeni vergi modelləri tətbiq etmək məcburiyyətində qala bilər.
