Aparılan tədqiqatlar ekoloji problemlərlə bağlı çox qəribə bir faktı ortaya çıxarıb. Belə ki, xüsusilə böyük şəhərlərdə gecələr istifadə olunan süni işıqlandırmalar “işıq çirkliliyi“ deyə adlandırdığımız problemə səbəb olur. Həmin işıqların yaratdığı fəsadlar isə müxtəlifdir. Şəhərlərdəki gur işıqlandırmaların ən çox bilinən zərəri enerji sərfiyyatına həddindən artıq mənfi təsiri olmasıdır. Lakin həmin işıqların şəhərdəki enerji sərfiyyatından əlavə, bitkilər və ağaclara da təsir göstərir. Üstəlik İşıq çirkliliyi ağac və bitkilərə təsir göstərməklə qalmayıb, dolayı yolla mövsümi balansın pozulmasına təkan verir.
İşıq çirkliliyi səbəbilə ağac və bitkilər mövsümə uyğun davranmırlar
Amerikada ümumilikdə 3000 ədəd ağac və bitki üzərində 5 il ərzində 48 fərqli əyalətdə tədqiqatlar aparılıb. Çikaqo, Vaşinqton və.s kimi işıq çirkliliyinin çox olduğu ərazilər ilə digər bölgələrdə yerləşən flora müqayisə edilib. Nəticədə tədqiqatçılar qəribə faktı aşkar ediblər.
Bitkilər gecə-gündüz periodları və temperaturla birlikdə mövsümi dəyişikliklərini həyata keçirirlər. Lakin işıq çirkliliyi ağac və bitkilərin yanılmasına səbəb olur. Fenoloji dəyişiklik keçirən canlılar, mövsümi hadəsilərin başlama müddətini və inkişaf üçün istifadə etdikləri amilləri qarışdırırlar. Yaz aylarında ağacların çiçəkləməsi dövrü nə az, nə çox tam olaraq 9 gün irəli gedir. Digər bir tərəfdən payız aylarında da bitkilərin yarpaq tökməsi kimi amillər təqribi 6 günə yaxın gecikir.
Bitkilər və ağacların insan faktoru nəticəsində əvvəlcədən mövcud olan balansını bu qədər itirməsi yeni problemlərə səbəb yaradır. İlk olaraq iqlim dəyişikləri daha sürətlə artmağa başlayır. Yaponiya kimi turizmin ön planda ölduğu ölkələrdə payız ayı yarpaqların tökülməsi zamanı nəzərdə tutulan planda dəyişikliklərə ehtiyac yaranır. Yazın erkən başlaması səbəbilə alergik reaksiyalara, astmaya və.s sahib insanlar daha çox əziyyət çəkməyə başlayır. Hətta bəzən soyuqda tez əmələ gələn tumurcuqlar tozlanmanı həyata keçirən həşəratların olmaması səbəbilə azalmağa doğru da gedə bilirlər.
Göründüyü kimi, kiçik bir şey nə qədər böyük çətinliklərə səbəb olur. Tədqiqatçılar ağac və bitkilərin işıq çirkliliyi və digər səbəblərdən bundan sonra necə təsirləndiyini öyrənməyə davam edəcəklər. Məqalənin orijinal variantını oxumaq üçün “The Conversation“-da yayımlanan məqaləyə keçid edə bilərsiniz.
Bu barədə siz nə düşünürsünüz? Fikirlərinizi rəylərdə bizimlə bölüşməyi unutmayın.
