Anthropic-in Claude süni intellekt modeli bakteriyaları yoluxduran virusların DNT-sində indiyədək müəyyən edilməmiş bioloji sistem aşkar edib. ART (Array-associated reverse transcriptase) adlandırılan sistem CRISPR strukturlarını xatırladan uzun DNT təkrarlarından ibarətdir. Lakin alimlər ART-nin təbiətdə hansı funksiyanı yerinə yetirdiyini və gələcəkdə gen redaktəsi üçün istifadə edilə bilib-bilməyəcəyini hələ müəyyənləşdirməyiblər.
Kəşf Anthropic-in həyat elmləri üzrə yeni tədqiqat proqramı çərçivəsində həyata keçirilib. Şirkətin molekulyar biologiya laboratoriyasında Claude böyük DNT məlumat bazalarını analiz etmək, naməlum protein ailələrini müəyyənləşdirmək və araşdırılması perspektivli görünən bioloji sistemləri tapmaq üçün istifadə olunur. Süni intellektin irəli sürdüyü hipotezlər daha sonra alimlər tərəfindən qiymətləndirilir, laboratoriya təcrübələri isə tədqiqatçılar tərəfindən həyata keçirilir.
Bu araşdırmada Claude-a RNT-dəki məlumatı DNT-yə köçürən əks transkriptaza fermentləri arasında qeyri-adi sistemləri müəyyənləşdirmək tapşırılıb. Təxminən 950 Claude agenti 21 saat ərzində 200 000-dən çox ferment nümunəsini analiz edib. Nəticədə təxminən 3 500 namizəd müəyyənləşdirilib və onların arasından 20-si daha ətraflı araşdırma üçün seçilib.
Namizədlərdən birinin DNT-si araşdırılarkən ferment geninin yaxınlığında müntəzəm intervallarla təkrarlanan uzun DNT ardıcıllığı aşkarlanıb. Claude təkrarların sayını və aralarındakı məsafəni analiz edib, onları məlum bioloji sistemlərlə müqayisə edib və elmi ədəbiyyatdakı məlumatları nəzərdən keçirib. Bu analiz nəticəsində tədqiqatçıların daha yaxından araşdırması üçün potensial yeni sistem müəyyənləşdirilib.
ART sistemi əsasən bakteriyaları yoluxduran viruslarda — bakteriofaqlarda müşahidə olunur. Sistem üç əsas komponentdən ibarətdir: RNT-dəki məlumatı DNT-yə köçürə bilən ferment, onun yanında yerləşən köməkçi gen və uzun DNT təkrarları.
Bu təkrarların quruluşu CRISPR sistemlərində rast gəlinən strukturlara bənzəyir. İlkin laboratoriya təcrübələri zamanı təkrar bölgəsindən bir neçə qısa RNT molekulunun yarandığı müəyyən edilib. CRISPR sistemlərində də oxşar DNT təkrarlarından RNT molekulları yaranır. Bununla belə, bu struktur oxşarlığı ART-nin CRISPR ilə eyni mexanizmlə işlədiyini göstərmir.
ART-dəki fermentin özü tamamilə yeni deyil və daha əvvəl böyük bakteriofaqlardan birində müəyyən edilmişdi. Claude-un aşkar etdiyi əsas məqam fermentin yaxınlığındakı DNT təkrarlarının və köməkçi proteinin birlikdə ayrıca bioloji sistem yarada biləcəyi ehtimalıdır. Köməkçi proteinin və DNT təkrarlarından yaranan RNT molekullarının funksiyası isə hələ məlum deyil.
ART-nin gələcəkdə gen redaktəsi texnologiyasına çevrilib-çevrilməyəcəyi də hazırda açıq sualdır. Sistemin bəzi xüsusiyyətləri DNT üzərində proqramlaşdırıla bilən əməliyyatlar həyata keçirən digər bioloji mexanizmlərə bənzəsə də, ART-nin DNT-ni kəsə, kopyalaya və ya yeni genetik material əlavə edə bildiyi hələ sübut edilməyib. Tədqiqatçıların növbəti məqsədi sistemin bakteriofaqlarda təbii funksiyasını müəyyənləşdirməkdir.
