Çin süni intellekt sistemləri və məlumat mərkəzlərinin sürətlə artan elektrik tələbatını qarşılamaq üçün enerji infrastrukturunu genişləndirir. Ölkə bərpa olunan enerji mənbələri ilə yanaşı, ənənəvi nüvə energetikasına, kiçik modul reaktorlara və daha uzunmüddətli perspektivdə nüvə sintezi texnologiyalarına investisiyaları artırır.
“Financial Times” bildirir ki, hazırda dünyada tikilməkdə olan 58 yeni nüvə reaktorunun yarıdan çoxunun Çində yerləşir. Bununla yanaşı, ölkədə SMR kimi tanınan kiçik modul reaktorların hazırlanmasına da sərmayə qoyulur. Bu reaktorların daha kiçik ölçüdə və modul prinsipi ilə qurulması onların müxtəlif sənaye obyektləri və məlumat mərkəzləri kimi yüksək enerji tələbatı olan infrastrukturlar üçün istifadəsini mümkün edə bilər.
Bu investisiyaların səbəbi yalnız süni intellekt deyil. Bununla belə, məlumat mərkəzlərinin elektrik istehlakındakı artım yeni enerji mənbələrinə ehtiyacı gücləndirir. Financial Times-ın istinad etdiyi proqnoza əsasən, Çində məlumat mərkəzlərinin elektrik istehlakı 2030-cu ilədək təxminən dörd dəfə artaraq 774 TVt·saat səviyyəsinə çata bilər.
Nüvə enerjisi sahəsində dövlətlə yanaşı özəl şirkətlər də fəaliyyət göstərir. Şanxayda yerləşən Junhe Atomic ilk SMR əsaslı obyektini 2031-ci ildə istifadəyə verməyi planlaşdırır. Şirkətin nəzərdən keçirdiyi variantlardan biri kiçik nüvə reaktorlarının gələcəkdə istismardan çıxarılacaq kömür elektrik stansiyalarının ərazilərində qurulmasıdır. Beləliklə, mövcud elektrik şəbəkəsi və digər enerji infrastrukturu yenidən istifadə edilə bilər.
Çinin daha uzunmüddətli planlarında nüvə sintezi də yer alır. Bu texnologiya Günəşdə baş verən prosesə bənzər şəkildə yüngül atom nüvələrinin birləşdirilməsi nəticəsində enerji əldə edilməsinə əsaslanır. Nüvə sintezi böyük həcmdə enerji istehsalı potensialına malik olsa da, prosesin Yer şəraitində davamlı, idarəolunan və iqtisadi cəhətdən səmərəli şəkildə həyata keçirilməsi hələ də ciddi texniki çətinlik olaraq qalır.
Çində bu sahədə fərqli texnologiyalar üzərində çalışan şirkətlərdən biri NovaFusionX-dir. Şirkət plazmanın maqnit sahələri vasitəsilə saxlanmasına əsaslanan “field-reversed configuration” (FRC) yanaşmasını inkişaf etdirir. NovaFusionX-in təsisçisi Quo Houyanq daha əvvəl ABŞ Energetika Nazirliyi ilə əlaqəli Vaşinqton Universitetində FRC üzrə tədqiqat proqramında çalışıb.
Şirkət FRC texnologiyasının gələcəkdə daha aşağı xərclə nüvə sintezi enerjisi əldə etməyə imkan verə biləcəyini və belə sistemlərin süni intellekt məlumat mərkəzlərinin enerji tələbatının ödənilməsində istifadə oluna biləcəyini düşünür. Lakin nüvə sintezinin kommersiya miqyasında elektrik istehsalına nə vaxt hazır olacağı hələ məlum deyil.
