Elon Muskın kosmik şirkəti SpaceX, ABŞ-da ilkin kütləvi təklif (IPO) prosesinə rəsmi olaraq başlayıb. Şirkətin SEC-ə təqdim etdiyi S-1 sənədi uzun müddətdir gözlənilən maliyyə detallarını ilk dəfə ətraflı şəkildə açıqlayıb. Nasdaq-da “SPCX” ticarət simvolu altında ticarət edilməsi planlaşdırılan IPO-nun tarixdəki ən böyük IPO olacağı gözlənilir.
Sənədlərə görə, SpaceX özünü təxminən 1,25 trilyon dollar dəyərində qiymətləndirir. Elon Muskın şirkətdəki əksər payı 600 milyard dolları keçə bilər. IPO-nun 1,75 trilyon dollara çatacağı təxmin edilir. Bu, artıq dünyanın ən varlı adamı olan Muskın hazırkı xalis sərvətini 1 trilyon dollardan yuxarı qaldıracaq. Bloomberg-ə görə, Muskın xalis sərvəti 676 milyard dollardır, Forbes isə 807 milyard dollar qiymətləndirir. SpaceX-in maliyyə məlumatları göstərir ki, böyük böyüməsinə baxmayaraq, şirkət hələ də yüksək itkilər barədə məlumat verir. Rəsmi qeydlərə görə, şirkət ötən il 18,6 milyard dollar gəlir əldə edib. Bu gəlirin böyük bir hissəsi Starlink peyk internet xidmətindən əldə edilib və bu seqment ildə 11 milyard dollardan çox gəlir əldə edib.
SpaceX pul itirir, lakin gəlirlər artır
Lakin şirkət eyni dövrdə təxminən 4,9 milyard dollar xalis zərər bildirib. 2025-ci ilin ilk üç ayında 4,7 milyard dollar gəlir əldə etməsinə baxmayaraq, 4,3 milyard dollar zərər qeydə alınıb. Şirkətin balans hesabatında aktivlərin 102 milyard dollar olduğu, ümumi borc yükünün isə 60,5 milyard dollara çatdığı göstərilir. Bundan əlavə, SpaceX-in investisiya xərcləri bir ildə 11,2 milyard dollardan 20,7 milyard dollara yüksəlib. Sənədlərdə bu xərclərin əhəmiyyətli bir hissəsinin süni intellekt fəaliyyətlərinə və məlumat mərkəzi infrastrukturuna yönəldildiyi bildirilir.
IPO sənədləri Elon Maskın şirkətləri arasındakı mürəkkəb maliyyə münasibətlərinə işıq salır. SpaceX artıq sadəcə raket və peyk şirkəti deyil. Məlum olduğu kimi, Maskın süni intellekt təşəbbüsü xAI və sosial media platforması X də strukturda yer alır.
xAI və X artıq SpaceX-in bir hissəsidir
Sənədlərdə xAI-ın keçən il 3,2 milyard dollar gəlir əldə etdiyi, lakin 6,4 milyard dollar əməliyyat itkisi qeydə alındığı bildirilir. Buna baxmayaraq, şirkət süni intellekt sahəsinə çox aqressiv investisiya qoyduğu görünür. SpaceX həmçinin Anthropic ilə böyük bir müqavilənin təfərrüatlarını açıqladı. Claude AI modelinin inkişaf etdiricisi olan Anthropic, Maska 2029-cu ilə qədər süni intellekt infrastrukturundan istifadə etmək üçün ayda 1,25 milyard dollar ödəyəcək.
İnvestorlara təqdim etdiyi sənədlərdə SpaceX son dərəcə iddialı hədəflər daxil edib. Şirkət iddia edir ki, ümumi müraciət edilə bilən bazar təxminən 28,5 trilyon dollara çata bilər. Bu rəqəmin 370 milyard dollarının kosmik iqtisadiyyatdan, 1,6 trilyon dollarının Starlink bağlantı xidmətlərindən və 26,5 trilyon dollarının süni intellekt ekosistemindən gələcəyi proqnozlaşdırılır. Sənədlərdə həmçinin “orbital süni intellekt hesablama” adlı yeni bir konsepsiya da vurğulanmışdır. Şirkət iddia edir ki, məlumat mərkəzlərini və serverləri kosmosa köçürməklə süni intellekt hesablama gücünü təmin etməkdə unikal üstünlüklərə malikdir. Həmçinin təsdiqləndi ki, SpaceX yanvar ayında ABŞ Federal Rabitə Komissiyasına bir milyon məlumat mərkəzi peyki kosmosa göndərmək üçün icazə üçün müraciət edib.
İnvestorlara təqdim etdiyi vizyon bölməsində SpaceX Mars koloniyası yaratmaq məqsədini təkrarladı. Şirkətin açıqlamasında “bəşəriyyəti çoxplanetli bir növə çevirmək” məqsədinin davam etdiyi bildirilirdi. Sənədlərdə Ayda baza qurmaq və digər planetlərdə şəhərlər tikmək kimi uzunmüddətli məqsədlər açıq şəkildə bildirilib. Həmçinin bildirildi ki, şirkət ən vacib layihələrindən biri olan Starship V3 raketinin yeni sınaq uçuşuna hazırlaşır. SpaceX hazırda kommersiya kosmik buraxılışlarında sənaye lideridir.
Ən Böyük Risk Faktoru: Elon Musk
IPO sənədinin ən diqqət çəkən hissələrindən biri SpaceX-in risk faktorlarının siyahısı idi. Şirkət açıq şəkildə Elon Muskın rəhbərliyindən “yüksək dərəcədə asılılığını” etiraf etdi.
Sənədlərdə Muskın Tesla, Neuralink, The Boring Company və digər müəssisələrlə eyni vaxtda iştirakının maraqların toqquşmasına səbəb ola biləcəyi bildirilirdi. Şirkət həmçinin Muskın digər firmalarının gələcəkdə SpaceX ilə birbaşa rəqabət apara biləcəyini etiraf etdi.
Şirkət sənədlərdə açıq şəkildə bildirir: “Biz, cənab Musk və cənab Muskın filial şirkətləri tez-tez medianın diqqətini cəlb edirik. Cənab Muskın və onun filial müəssisələrinin hərəkətləri və açıqlamaları, bizimlə birbaşa əlaqəli olub-olmamasından asılı olmayaraq, ictimaiyyətin diqqətini və araşdırmasını cəlb edə bilər və biznesimizə, müştərilər və tənzimləyicilərlə münasibətlərimizə və ya səhm qiymətimizə müsbət və ya mənfi təsir göstərə bilər.”
