Nyu-York şəhərinin meri Zohran Mamdani 2026–2027-ci tədris ili ərzində şəhərin dövlət məktəblərində 8-ci sinif və daha aşağı siniflərdə oxuyan şagirdlərin generativ süni intellekt alətlərindən istifadəsini məhdudlaşdıran yeni qərarı açıqlayıb. Bir il qüvvədə qalacaq qaydanın təxminən 600 min şagirdi əhatə edəcəyi bildirilir.
Qərara əsasən, bu yaş qrupundakı şagirdlər məktəb daxilində ChatGPT, Claude və Gemini kimi generativ süni intellekt xidmətlərindən istifadə edə bilməyəcəklər. Mamdani qərarın əsas məqsədinin təhsil prosesində “insan əlaqəsini” qorumaq olduğunu bildirib.
Merin fikrincə, uşaqlar problem həll etmə, ünsiyyət və sosial bacarıqlarını ilk növbədə müəllimləri və sinif yoldaşları ilə qarşılıqlı əlaqə vasitəsilə inkişaf etdirməlidirlər. O, qərarın texnologiyadan imtina anlamına gəlmədiyini, lakin yeni texnologiyaların uşaqlar üçün faydalı olduğuna əmin olmadan təhsil prosesinə geniş şəkildə daxil edilməməli olduğunu vurğulayıb.
Məhdudiyyət 2026–2027-ci tədris ili boyunca sınaq xarakteri daşıyacaq. Bu müddətdə müəllimlər, valideynlər və seçilmiş rəsmilərdən ibarət xüsusi qrup generativ süni intellektin uşaqların təhsilinə və inkişafına təsirini araşdıracaq. Araşdırmanın nəticələri əsasında növbəti tədris illərində süni intellektin məktəblərdə hansı formada istifadə edilə biləcəyinə dair tövsiyələr hazırlanacaq.
Yuxarı sinif şagirdlərinə isə eyni qadağa tətbiq edilməyəcək. Bəzi yuxarı siniflərdə generativ süni intellektdən istifadə ilə bağlı pilot proqramların həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Məqsəd şagirdlərin texnologiyadan nəzarət olunan mühitdə istifadə etməsini təmin etmək və bunun təhsil prosesinə təsirini qiymətləndirməkdir.
Bundan başqa, yuxarı sinif şagirdləri ildə iki dəfə süni intellektlə bağlı tənqidi düşünmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş dərslər keçəcəklər. Bu dərslərdə süni intellekt tərəfindən yaradılan məlumatların qiymətləndirilməsi, mümkün səhvlərin müəyyənləşdirilməsi və texnologiyadan məsuliyyətli istifadə kimi məsələlərə diqqət ayrılması nəzərdə tutulur.
Qadağa müəllimlərə şamil edilmir. Müəllimlər dərslərin hazırlanması, tədris materiallarının yaradılması və inzibati işlərdə süni intellekt vasitələrindən istifadə etməyə davam edə biləcəklər.
Bəzi şagirdlər üçün də istisnalar nəzərdə tutulub. Əlilliyi olan uşaqların istifadə etdiyi köməkçi texnologiyalar, müxtəlif dil ehtiyacları olan şagirdlər üçün nəzərdə tutulan vasitələr, eləcə də kompüter elmləri və peşə hazırlığı proqramları çərçivəsində istifadə olunan müəyyən süni intellekt sistemləri qadağadan kənarda qala bilər.
Yeni siyasət uşaqların ekran qarşısında keçirdiyi vaxtı da əhatə edir. Məktəb mühitində bir çox ibtidai sinif şagirdi üçün gündə təxminən 30 dəqiqə, orta məktəb şagirdləri üçün isə 45 dəqiqəlik ekran vaxtı hədəfi müəyyənləşdirilir. Bununla belə, bu göstəricilər sərt qadağa deyil və ailələrin uşaqların evdəki ekran istifadəsi ilə bağlı qərarlarına şamil edilmir.
Uşaqların süni intellektdən istifadəsinin məhdudlaşdırılması yalnız Nyu-Yorkda müzakirə olunan məsələ deyil. Dünyanın müxtəlif ölkələrində generativ süni intellektin uşaqların təhsilinə, tənqidi düşünmə qabiliyyətinə və sosial inkişafına mümkün təsirləri ilə bağlı yeni qaydalar hazırlanır.
Nyu-Yorkun birillik tətbiqinin nəticələri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. Şəhər rəhbərliyi sınaq müddətinin sonunda süni intellekti məktəblərdən tamamilə uzaqlaşdırmaq əvəzinə, onun hansı yaşdan və hansı qaydalar çərçivəsində təhsil prosesinə daxil edilməsinin daha məqsədəuyğun olduğunu müəyyənləşdirməyi planlaşdırır.
