İsveçrənin RTDT Laboratories şirkəti külək turbinlərinin qanadlarını real vaxt rejimində izləyə bilən yeni nəsil ağıllı sensor sistemi hazırlayıb. Şirkətin məqsədi turbinlərin daha təhlükəsiz işləməsini təmin etmək, nasazlıqları əvvəlcədən aşkarlamaq və enerji istehsalının səmərəliliyini artırmaqdır.
Yeni texnologiya ETH Sürix universitetindən yaranmış startap tərəfindən hazırlanıb.
Mövcud sistemlərin çatışmazlığı
Hazırda külək turbinlərinin vəziyyəti əsasən:
- gövdədə yerləşən sensorlar;
- kompüter simulyasiyaları;
- dövri texniki baxışlar;
- dronlarla vizual yoxlamalar
vasitəsilə qiymətləndirilir.
Lakin bu üsullar qanadların işləyərkən üzləşdiyi aerodinamik yükləri, təzyiq dəyişikliklərini və vibrasiyaları davamlı şəkildə ölçə bilmir.
Bu isə bəzi nasazlıqların yalnız problem yarandıqdan sonra aşkar edilməsinə səbəb olur.
Sensorlar birbaşa qanadın üzərinə yapışdırılır
RTDT Laboratories-in hazırladığı sistem nazik və simsiz sensor lentlərindən ibarətdir.
Bu lentlər:
- qanadın səthinə bir neçə dəqiqə ərzində yapışdırılır;
- heç bir deşik açılmasını və konstruksiya dəyişikliyini tələb etmir;
- həm mövcud turbinlərə, həm də yeni istehsal olunan qanadlara tətbiq oluna bilir.
Real vaxtda məlumat toplayır
Sensorlar işlədiyi müddətdə aşağıdakı göstəriciləri fasiləsiz izləyir:
- aerodinamik təzyiq;
- vibrasiya;
- sürətlənmə;
- mexaniki yüklər;
- temperatur.
Toplanan məlumatlar simsiz şəkildə turbinin idarəetmə sisteminə göndərilir, daha sonra isə bulud platformasında emal olunur.
Bu məlumatlar əsasında turbin qanadının rəqəmsal əkizi (Digital Twin) yaradılır.
Süni intellekt optimallaşdırma təklif edir
Hazırlanan proqram təminatı yalnız məlumat toplamaqla kifayətlənmir.
Sistem eyni zamanda:
- turbinin idarəetmə parametrlərini optimallaşdırmaq;
- illik enerji istehsalını artırmaq;
- qanadların konstruksiyasını təkmilləşdirmək;
- avadanlığın xidmət müddətini uzatmaq
üçün konkret tövsiyələr təqdim edir.
Xarici enerji mənbəyinə ehtiyac yoxdur
Yeni sistemin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də onun enerji təminatıdır.
Sensor lentləri çox aşağı enerji sərf edir və üzərində yerləşən fotovoltaik elementlər sayəsində lazım olan enerjini özü istehsal edir.
Buna görə də onların işləməsi üçün əlavə enerji mənbəyi tələb olunmur.
2027-ci ildə geniş istifadəyə veriləcək
2022-ci ildə yaradılan RTDT Laboratories 2025-ci ildə keçirilən investisiya raundunda 4 milyon ABŞ dolları maliyyə cəlb edib.
Şirkət bu vəsaiti istehsal gücünü artırmağa, yeni pilot layihələr həyata keçirməyə və texnologiyanı daha çox külək enerjisi şirkətinə təqdim etməyə sərf etməyi planlaşdırır.
RTDT Laboratories-in hədəfi sensor sistemini 2027-ci ilin əvvəlinədək kommersiya miqyasında istifadəyə verməkdir.
Bu texnologiya uğur qazanacağı təqdirdə, külək turbinlərinin texniki xidmət xərclərini azaltmaqla yanaşı, nasazlıqların erkən aşkarlanmasına və bərpa olunan enerji istehsalının daha səmərəli idarə olunmasına da imkan yarada bilər.
