Alimlər planetlərin yalnız kometlər və ya asteroidlər vasitəsilə deyil, həm də öz əmələ gəlmə prosesləri zamanı su istehsal edə biləcəyini aşkar ediblər. Bu kəşf, kainatda potensial olaraq həyatı dəstəkləyən planetlərin sayının əvvəllər düşünüləndən daha çox ola biləcəyini göstərir. Beləliklə, alimlərin yeni kəşfi ortaya çıxarır ki, su əslində elə planetlər əmələ gəldikdə öz-özünə meydana gələn maddə imiş.
Yer suyunun mənbəyi illərdir elm adamları arasında müzakirə mövzusu olub və hələ də müzakirə mövzusudur. Ənənəvi olaraq, planet əmələ gəldikdən sonra su xarici Günəş Sistemindən buzlu cisimlər vasitəsilə Yerə çatırdı, digər bir nəzəriyyə isə Yerin əmələ gəlməsində iştirak edən xammalın artıq suyun istehsalı üçün lazımi maddələri ehtiva etdiyini iddia edirdi. Lakin, bu sonuncu fərziyyə heç vaxt real laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməyib. Anat Şahar və Karnegi Elm İnstitutundan olan komandası bu nəzəriyyəni ərimiş qaya və hidrogen qazının intensiv qarşılıqlı təsir göstərdiyi gənc planetar fazanı laboratoriyada yenidən yaratmaqla sınaqdan keçirdilər. Yüksək təzyiq və yüksək temperatur altında aparılan təcrübələr göstərdi ki, maye su planet əmələ gəlməsi zamanı təbii olaraq yarana bilər. 30 oktyabrda “Nature” jurnalında dərc olunan tapıntılar planetar elmin ən qədim suallarından birinə yeni işıq salıb.
Qalaktikamızda kəşf edilən 6000-dən çox ekzoplanet arasında Yerdən böyük, lakin Neptundan kiçik olan sub-Neptunların ən çox yayılmış növü olduğu bilinir. Günəş sistemində belə planetlər olmasa da, alimlər onların qayalı daxili hissələrinin qalın, hidrogenlə zəngin atmosferlərlə əhatə olunduğuna inanırlar. Bu xüsusiyyət, planetlərin erkən təkamülündə suyun necə əmələ gələ biləcəyini sınaqdan keçirmək üçün ideal bir model təmin edir.
Tədqiqatçılar laboratoriyada əridilmiş dəmirlə zəngin süxuru Yer atmosfer təzyiqinin təxminən 600.000 qatına qədər sıxmaq üçün almaz zindan hüceyrəsi adlanan cihazdan istifadə edərək mini sub-Neptunu simulyasiya etdilər. Daha sonra süxuru 4000°C-dən çox qızdırdılar və əridilmiş planetin dərinliyindəki temperatur şəraitini yenidən yaratdılar. Bu təcrübə gənc ulduzların ətrafında əmələ gələn yeni planetlərin qalın hidrogen qazı ilə əhatə olunduğu fazanı simulyasiya etdi. Bu mühitdə hidrogen “termal örtük” rolunu oynayır, maqma okeanlarını milyonlarla il əridilmiş vəziyyətdə saxlayır və qazla ərimiş süxur arasında kimyəvi qarşılıqlı təsirləri asanlaşdırır. Bu şərtlər altında tədqiqatçılar hidrogenin ərimiş süxurda asanlıqla həll olduğunu və dəmir oksidləri ilə reaksiyaya girərək xeyli miqdarda su əmələ gətirdiyini müəyyən etdilər. Bu, suyun xarici mənbələrə ehtiyac olmadan süxur və qaz kimyasının təbii məhsulu kimi meydana gələ biləcəyini göstərir.
