Kvant məlumatlarının teleportasiya olması artıq elmi fantastika filmlərindən bir səhnə deyil reallıqdır. Belə ki, Deutsche Telekom-un T-Labs və kvant şəbəkə texnologiyalarını inkişaf etdirən Qunnect şirkətinin Tədqiqat və İnkişaf bölməsi Berlindəki kommersiya telekommunikasiya infrastrukturu üzərindən 30 kilometr məsafədə kvant teleportasiyasına uğurla nail olub.
2026-cı ilin yanvar ayında real sahə mühitində aparılan sınaqlarda mövcud kommersiya fiber optik kabelləri üzərindən kvant məlumat ötürülməsi əldə edildi. Təcrübə Qunnect-in kommersiya baxımından mövcud olan kvant dolaşıqlıq paylama avadanlığı və Deutsche Telekom-un Berlindəki kvant infrastrukturu istifadə edilərək aparıldı. Bu iş böyük əhəmiyyət kəsb edir, çünki gələcək “kvant interneti” xidməti üçün tələb olunan fundamental komponentlərin laboratoriya xaricindəki ilk praktik sınağıdır.
Orta hesabla 90% uğur nisbəti əldə edilib
Təcrübədə kvant bitləri (kubitlər) T-Labs Kvant Laboratoriyası ilə Berlin lif sınaq şəbəkəsindəki bir qovşaq arasında 30 km-lik lif döngəsi üzərindən teleportasiya edildi. Əldə edilən məlumatlara görə, teleportasiya dəqiqliyi orta hesabla 90%-ə çatıb, pik dəqiqliyi isə 95%-dir. Ən diqqət çəkən məqamlardan biri də prosesin 795 nm dalğa uzunluğunda aparılmasıdır ki, bu da neytral atomlu kvant kompüterləri, atom saatları və həssas kvant sensorları üçün vacibdir. Bu, gələcəkdə müxtəlif kvant sistemlərinin mövcud telekommunikasiya infrastrukturuna inteqrasiyası üçün yol açır.
Deutsche Telekom İdarə Heyətinin üzvü Abdu Mudesir Berlində aparılan sınaqların kommersiya fiber optik şəbəkəsində və normal məlumat trafikinə paralel olaraq aparıldığını vurğuladı. Bu inkişaf kvant kompüterlərinin müxtəlif yerlərdə bir-birinə qoşulması və ortaq emal gücü yaratması üçün texniki əsas yaradır. Qunnect-in baş texniki direktoru Mael Flament bildirib ki, teleportasiya artıq laboratoriya təcrübəsi olmaqdan çıxıb və operator nəzarəti altında real şəbəkə kabinetlərində işləyə bilən bir texnologiyaya çevrilib. Kvant teleportasiyası kvant dolaşıqlığı adlanan fiziki bir fenomenə əsaslanır. Dolaşıqlıq o deməkdir ki, iki hissəcik, bir-birindən uzaqda olmasına baxmayaraq, eyni zamanda bir-birinin vəziyyətinə təsir edə bilər. Bu metoddan istifadə edərək, bir hissəciyin kvant vəziyyəti digərinə ötürülə bilər. Lakin, fiziki hissəcik ötürülməsi əvəzinə, məlumat dolaşıqlıq sayəsində bir nöqtədən digərinə ötürülür.
Kvant teleportasiyası gələcək kvant internetinin əsas tikinti bloklarından biri kimi qəbul edilir. Bu texnologiya kvant kriptoqrafiyası və ultra-təhlükəsiz rabitə, paylanmış kvant hesablama, təhlükəsiz bulud əsaslı kvant xidmətləri, kvant məlumat mərkəzləri və yüksək dəqiqlikli sensor şəbəkələri kimi tətbiqlərə imkan verəcək. Növbəti mərhələdə şirkətlər məsafəni artırmaq və metro miqyaslı operator şəbəkələrində daha geniş istifadə hallarını qiymətləndirmək üçün çox düyünlü teleportasiya ssenarilərini sınaqdan keçirməyi planlaşdırırlar.
