Bildiyimiz kimi, hazırda kosmosda pomidor, kahı və kartof kimi tərəvəzlər yetişdirmək mümkündür. Lakin göründüyü kimi, astronavtların menyusu o qədər də zəngin deyil. Fransada həyata keçirilən “Lunar Hatch” layihəsi ilə bu vəziyyət dəyişə bilər. Tədqiqatın məqsədi Ayda dayanıqlı balıq ferması yaratmaq və orada lavrak balığı yetişdirməkdir.
Fransa Milli Okean Tədqiqatları İnstitutunun dəniz bioloqu Dr. Cyrille Przybyla tərəfindən həyata keçirilən layihənin məqsədi ilkin olaraq kosmosa lavrak yumurtaları göndərmək və bu canlıların mikroqravitasiya şəraitində necə inkişaf etdiyini müşahidə etməkdir. Yekun məqsəd bu balıqları Ayda müntəzəm qida mənbəyi kimi yetişdirməkdir. Doktor Przybyla qeyd edir ki, balıq astronavtlar üçün ideal protein mənbəyidir. Çünki balıq ən asan həzm olunan heyvan zülallarından biridir. Omeqa-3 yağ turşuları və B vitaminləri ilə də zəngindir. Bunlar uzun müddətli kosmik missiyalar zamanı əzələ itkisinin qarşısını almaq üçün vacibdir.
Layihənin birinci mərhələsi kifayət qədər iddialıdır: lavrak yumurtaları, Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya (BKS) göndəriləcək və orada onların inkişafı müşahidə olunacaq. Uğurlu olarsa, növbəti addım Aya köçməkdir. Əvvəlcə yalnız müşahidə aparılacaq və balıqlar dondurulmuş halda geri gətiriləcək. Ancaq uzunmüddətli məqsəd Ay səthində qurulacaq bazada müntəzəm olaraq balıq yetişdirməkdir. Bu fikir əslində yeni deyil. 1973-cü ildə Apollon missiyalarından birində kosmosa kiçik mumiyo balığı göndərilmişdi. Daha sonra guppy, yapon düyü balığı və zebra balığı kimi növlərdən də elmi təcrübələrdə istifadə edilmişdir. Bununla belə, Lunar Hatch ilk dəfə olaraq balıqları müntəzəm qida mənbəyi kimi qiymətləndirməyi hədəfləyən ilk layihədir. Lunar Hatch-in ən diqqət çəkən cəhətlərindən biri tullantısız “qapalı qida zənciri” üçün planlaşdırmasıdır. Layihə çərçivəsində Ayın qütb bölgələrindəki kraterlərdəki buzların əridilməsi ilə su əldə ediləcək.
Bu suda yetişdirilən balıqların tullantıları mikroyosun istehsalında istifadə olunacaq. Mikroyosunlarla qidalanan plankton və mollyuskalar qida zəncirinin digər halqalarını təşkil edəcəklər. Balıq tullantıları karides və qurdlar tərəfindən emal ediləcək və bu orqanizmlər yenidən balıqların yeminə çevriləcək. Przybyla qeyd edir ki, bu sistem ən azı dörd ay ərzində xarici müdaxilə olmadan davamlı olmalıdır. Hesablamalara görə, 16 həftəlik missiyada yeddi astronavt üçün həftəlik iki porsiya balıq təmin etmək üçün təxminən 200 levrek kifayət edərdi. Bəşəriyyət Ayda daimi baza qurmağı və ya Marsa getməyi hədəfləyirsə, yerində qida istehsalı enerji istehsalı qədər həyati əhəmiyyət kəsb edir. Przybyla deyir ki, səthdə edilə bilən bütün simulyasiyalar artıq həyata keçirilib və uğurlu alınıb. Lavrak yumurtalarının raket buraxılışı və kosmos səyahəti şəraitində də davamlı olduğu sübut edilmişdir.
