ChatGPT, Gemini və Grok kimi süni intellekt əsaslı çatbotlar artıq yalnız məlumat əldə etmək üçün istifadə edilmir. İnsanlar bu sistemlərlə şəxsi problemlərini bölüşür, münasibətləri haqqında danışır, məsləhət alır və bəzən başqa heç kimə demədikləri düşüncələrini yazırlar. Lakin ABŞ-də ortaya çıxan məhkəmə işləri göstərir ki, belə söhbətləri tam məxfi hesab etmək düzgün deyil.
ChatGPT və digər çatbotlarla aparılan yazışmalar müəyyən hallarda cinayət işlərində sübut kimi istifadə oluna bilər. Bu söhbətlər vəkil-müştəri münasibətində olduğu kimi xüsusi hüquqi məxfilik statusuna malik deyil. Buna görə hüquq-mühafizə orqanları qanuni şəkildə telefona və ya kompüterə çıxış əldə etdikdə cihazda saxlanılan çat tarixçəsini də araşdıra bilərlər.
ABŞ-də qeydə alınan hadisələrdən birində 15 yaşlı yeniyetmənin yaxınları ilə bölüşmədiyi bəzi düşüncələrini ChatGPT-yə yazdığı məlum olub. Sonradan həmin yazışmalar onun iştirak etdiyi məhkəmə işi çərçivəsində müdafiə tərəfinin ekspertlərinin hazırladığı hesabatda yer alıb. Bunun üçün OpenAI-dan ayrıca məlumat tələb edilməsinə də ehtiyac olmayıb – söhbətlər cihazın özündə aşkar edilib.
Başqa bir hadisə Missuri ştatında baş verib. Missuri Dövlət Universitetinin tələbəsi Ryan Schaefer kampus dayanacağında 17 avtomobilə zərər vurmaqda ittiham olunub. Polis onun telefonunu araşdırarkən hadisədən sonra ChatGPT ilə apardığı söhbətləri aşkarlayıb. Yazışmalarda istifadəçinin etdiklərinin üzə çıxıb-çıxmayacağını müzakirə etdiyi bildirilib. Bu məlumatlar istintaq materiallarının bir hissəsinə çevrilib. Schaefer daha sonra ittiham üzrə təqsirini qəbul edib və beş il sınaq müddətinə məhkum edilib.
Söhbət tarixçəsinin əldə edilməsinin yeganə yolu istifadəçinin cihazı deyil. Müvafiq hüquqi prosedurlar çərçivəsində dövlət qurumları texnologiya şirkətlərindən də istifadəçi hesabları haqqında məlumat tələb edə bilər. Bu zaman təqdim edilən məlumatların həcmi sorğunun növündən, hüquqi əsasından və şirkətin həmin məlumatları saxlayıb-saxlamamasından asılıdır.
Bundan başqa, OpenAI təhlükəsizlik sistemlərinin digər insanlara qarşı ciddi təhlükə yarada biləcək məzmunu müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunduğunu açıqlayıb. Belə hallarda müəyyən söhbətlər insan tərəfindən yoxlanıla və real, yaxın təhlükənin mövcud olduğu qənaətinə gəlinərsə, məsələ hüquq-mühafizə orqanlarına ötürülə bilər.
ABŞ-dəki hadisələrdən birində ChatGPT istifadəçisinin keçmiş sevgilisinə zərər verməklə bağlı təkrar fikirlər səsləndirməsindən sonra məlumatın FBI-a ötürüldüyü bildirilir. Məlumat daha sonra yerli polisə çatdırılıb və araşdırma başlanıb. ChatGPT yazışmaları da iş üzrə materiallardan biri kimi istifadə edilib.
Bu hadisələr ChatGPT ilə aparılan söhbətlərin vəkil, həkim və ya terapevtlə ünsiyyətlə eyni hüquqi qorunmaya malik olmadığını göstərir. İstifadəçinin söhbəti şəxsi hesab etməsi həmin məlumatın bütün hallarda hüquqi baxımdan toxunulmaz olması demək deyil.
Məsələ yalnız cinayət işləri ilə də məhdudlaşmır. Süni intellekt xidmətlərindən istifadə artdıqca məhkəmələrin, dövlət qurumlarının və hüquq-mühafizə orqanlarının belə məlumatlara çıxış imkanlarının hansı sərhədlər daxilində olması barədə müzakirələr də genişlənir. Xüsusilə şəxsi həyat, siyasi baxışlar, münasibətlər və digər həssas mövzular haqqında çatbotlarla aparılan söhbətlərin gələcəkdə necə qorunacağı mühüm hüquqi məsələyə çevrilir.
Buna görə ChatGPT və digər süni intellekt çatbotları ilə yazışarkən onları hüquqi baxımdan tam məxfi gündəlik və ya peşəkar məxfiliklə qorunan söhbət kimi qəbul etmək doğru deyil. Cihazda və ya xidmət təminatçısının sistemlərində saxlanılan məlumatlar müəyyən hüquqi və təhlükəsizlik hallarında sonradan araşdırmanın bir hissəsinə çevrilə bilər.
