İnsanların yaratdığı iqlim dəyişikliyi səbəbindən dəniz səviyyələrindəki artım davam etdikcə, alimlər bu yüksəlişin səbəblərini daha aydın şəkildə ortaya qoyan əhatəli bir araşdırma hazırlayıblar. “Science Advances” jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat, 1960-2023-cü illər arasında qlobal dəniz səviyyəsinin qalxmasının mənbələrini ətraflı təhlil edir.
Tədqiqata görə, dəniz səviyyəsinin qalxmasının ən böyük səbəbi okeanların istiləşməsi nəticəsində suyun genişlənməsi olub. “İstilik genişlənməsi” adlanan bu proses ümumi artımın 43%-ni təşkil edib. Buzlaqların əriməsi ikinci ən böyük amil kimi ortaya çıxıb. Tədqiqata görə, dağ buzlaqlarının əriməsi ümumi artımın 27%-ni, Qrenlandiya buz təbəqəsindən ərimənin 15%-ni və Antarktika buz təbəqəsindən ərimənin 12%-ni təşkil edib. Tədqiqat həmçinin bildirib ki, quru ərazilərinin su saxlama tutumunun azalması da dəniz səviyyəsini 3% artırıb.
Buzlaqların əriməsi ikinci ən böyük amil kimi ortaya çıxıb. Tədqiqata görə, dağ buzlaqlarının əriməsi ümumi artımın 27%-ni, Qrenlandiya buz təbəqəsindən ərimənin 15%-ni və Antarktika buz təbəqəsindən ərimənin 12%-ni təşkil edib. Tədqiqat həmçinin bildirib ki, quru ərazilərinin su saxlama tutumunun azalması da dəniz səviyyəsini 3% artırıb. Bu sürətlənmənin ən böyük səbəbi yenə də okeanların istiləşməsi olub. Tədqiqata görə, yüksəlmə sürətindəki artımın 41%-i istilik genişlənməsi ilə əlaqədardır. Quru suyu saxlama tutumunun azalması sürətlənmənin 21%-nə səbəb olub. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, buzlaqlar keçmişdə dəniz səviyyəsinin qalxmasında daha dominant rol oynayırdı, lakin 1980-ci illərdən bəri okeanların istiləşməsi əsas amilə çevrilib.
Tədqiqatın həmmüəlliflərindən biri olan Con Abraham illərdir dəniz səviyyəsinin qalxmasının müşahidələri ilə hesablanmış səbəblər arasında əhəmiyyətli bir fərq olduğunu bildirib. Abraham bildirib ki, inkişaf etmiş ölçmə sistemləri və daha dəqiq analiz metodları sayəsində dəniz səviyyəsinin qalxma səbəbləri indi daha etibarlı şəkildə izah edilə bilər. Tədqiqatçılar dəniz səviyyəsinin dəyişmələrinin ətraflı monitorinqinin sahil şəhərləri və yerli hökumətlər üçün vacib olduğunu vurğulayırlar. Yeni məlumatların gələcək daşqın riskləri və sahil mühafizəsi strategiyaları üçün daha dəqiq planların hazırlanmasına kömək edəcəyi gözlənilir.
